Wykrywanie kłamstwa w komunikacji interpersonalnej

Lut 16, 2019

Czym jest komunikacja interpersonalna?

Komunikacja interpersonalna to porozumiewanie się ludzi – werbalne i niewerbalne – między sobą. Wymaga obecności co najmniej dwóch rozmówców (interlokutorów), i to odróżnia ją od komunikacji intrapersonalnej (czyli rozmowy z samym sobą) i komunikacji masowej (czyli przemawiania do mas ludzi).

Elementami komunikacji interpersonalnej są:

  • nadawca i odbiorca (względnie odbiorcy), którzy mogą się zamieniać rolami,
  • kontakt pomiędzy nadawcą a odbiorcą – kanał wymiany informacji – bezpośredni lub pośredni (rozmowa telefoniczna, e-mail),
  • kod: język, symbole, gesty,
  • komunikaty: wypowiedzi, myśli ubrane w słowa, gesty czy symbole,
  • kontekst komunikatów: ustalone okoliczności kontaktu, miejsce, czas,
  • znajomość kodu,
  • znajomość kontekstu

Funkcjami komunikacji interpersonalnej są:

  • funkcja poznawcza: komunikowanie co się stało, gdzie, kiedy, itd.,
  • funkcja impresywna – koncentrowanie komunikatu na emocjach odbiorcy,
  • funkcja ekspresywna – koncentrowanie komunikatu na emocjach nadawcy,
  • funkcja fatyczna – podtrzymywanie kontaktu,
  • funkcja poetycka: związana z koncentrowaniem się na szczególnej formie komunikatu,
  • funkcja metajęzykowa: związana z kodem komunikatu.

Komunikacja niewerbalna

Niebagatelne znaczenie ma komunikowanie się w sposób niewerbalny; jak wykazują badania: co najmniej 55% odbioru komunikatu zależne jest od wyglądu nadawcy i jego mowy ciała.

Dlaczego komunikacja niewerbalna jest aż tak ważna?

Dzieje się tak, gdyż jest lustrzanym odbicie naszego nastawienia, przeżywanych stanów emocjonalnych oraz statusu materialnego. Składa się z następujących elementów:

  • gestów: półkolistych, zamaszystych i wszystkich innych ruchów rąk i dłoni, które mogą pojawiają się podczas rozmowy. Gesty można podzielić na: emblematy, regulatory, ilustratory, adaptatory, wskaźniki emocji,
  • ekspresji mimicznych: trwających do 0,5 sekundy mikro-ekspresji twarzy, które w znacznie bardziej wiarygodny sposób oddają emocje nadawcy bądź odbiorcy, niż wyraz twarzy towarzyszący tej osobie przez resztę kontaktu,
  • postawy ciała,
  • zapachu: 8 molekuł substancji zapachowej jest w stanie wywołać pobudzenie niezbędne do pojawienia się odczucia zapachu,
  • stref dystansu: istnieją cztery przestrzenie komunikacyjne: intymna (do 45 cm), osobista (45-120 cm), społeczna (120-360 cm), publiczna (powyżej 360 cm)4,
  • dotyku: dobrego, przypadkowego i mało eleganckiego,
  • kontaktu wzrokowego: w spojrzeniu innej osoby można wyczytać wiele uczuć, które nie są komunikowane werbalnie, lub nawet ukrywane: niechęć, zauroczenie…,
  • wyglądu: który jest bardzo ważnym „narzędziem” służącym wykorzystywaniu wrażenia do wywierania wpływu na innych.

Kłamstwo jako komunikat w interakcji interpersonalnej

W procesie komunikacji interpersonalnej kłamstwo można interpretować nie tylko jako coś „złego” czy jako element, który należy wykryć, ale także jako: wynik oddziaływania na siebie nadawcy i odbiorcy, oraz jako komunikat. Takie podejście do kwestii kłamstwa zaproponowali w 1996 roku Burgoon i Buller; stwierdzili, iż skoro kłamstwo występuje w procesie komunikacji często i jest przedmiotem wielu analiz, można je potraktować jako formę komunikowania się.

W ten sposób powstała Teoria Interpersonalnego Oszustwa, opierająca się na następujących założeniach:

  • komunikacja interpersonalna jest interakcją społeczną, cechująca się: dynamizmem, wielofunkcyjnością i wielowymiarowością,
  • oszustwo to celowy akt przesyłania informacji, która ma u odbiorcy wzbudzić fałszywą interpretację bądź przekonanie,
  • oszust angażuje się w strategiczne działania, których celem jest wprowadzenie w błąd odbiorcy,
  • działania te związane są z kierowaniem komunikatem, zachowaniem i wrażeniem,
  • kierowanie komunikatem dotyczy kontroli treści komunikatu – przy komunikacji werbalnej,
  • kierowanie zachowaniem dotyczy prób kontroli, aby nie doszło do zdemaskowania oszusta – przy komunikacji niewerbalnej,
  • kierowanie wrażeniem związane jest z utrzymywaniem wiarygodności.

Następujące czynniki wpływają na interakcyjny aspekt oszustwa:

  • intensywność interakcji, określana na podstawie stopnia, w jakim były spełnione między innymi następujące warunki: zależność rozwoju dyskursu od odpowiedzi rozmówcy, zaangażowanie, synchroniczność w czasie, transformacyjność – zmienność interakcji: im większa, tym większa szczerość jest wymagana i tym większe wysiłki podejmowane są przy działaniach kontrolujących komunikat,
  • motywacja: im większą motywację ma oszust (na przykład w celu osiągnięcia korzyści materialnych), tym więcej działań strategicznych podejmowanych przez oszusta i tym więcej sygnałów niewerbalnych okazywanych przez niego,
  • zażyłość łącząca nadawcę i odbiorcę: podobnie jak w wypadku motywacji, więcej sygnałów niewerbalnych i starań,

Początkowa ocena wiarygodności oszusta w dużej mierze związana jest z nietypowością jego działań – im bardziej odbiegające od normalności, tym jest niższa. Kolejnym czynnikiem sprzyjającym wykryciu oszustwa są zdolności komunikacyjne: im wyższe u odbiorcy i im niższe u nadawcy, tym większa możliwość wykrycia. Działania strategiczne oszusta intensyfikują się wprost proporcjonalnie do podejrzliwości wykazywanej przez oszukiwanego. Podejrzliwość z kolei oparta jest na: dopytywaniu się, okazywanej niepewności i odstępstwach od oczekiwanego zachowania oszukiwanego.

Podczas interakcji nadawca i odbiorca – zamieniając się rolami – wzajemnie wpływają na siebie; a pod koniec interakcji następuje ocena czy doszło do oszustwa, warunkowana przede wszystkim: stopniem podejrzeń, nachyleniem w kierunku prawdy – czyli tendencją do oceniania wypowiedzi danej osoby jako prawdziwych, przejawami zachowania domniemanego oszusta i zdolnościami komunikacyjnymi – u potencjalnie oszukiwanego. Oszust również ocenia, czy kłamstwo wyszło na jaw; robi to głównie na podstawie: stopnia podejrzliwości oszukiwanego.

Skuteczność wykrywania kłamstwa zależna jest od takich czynników, jak:

  • czas: im interakcja trwa dłużej, tym mniejsza skuteczność wykrywania kłamstwa,
  • stopień interaktywności: oszuści lepiej radzą sobie w warunkach dialogu niż monologu,
  • moment podejmowania decyzji: większą skuteczność w wykrywaniu oszustw mają osoby podejmujące szybciej decyzję,
  • zaangażowanie: im większe zaangażowanie w interakcję przejawia oszukiwany, tym większa szansa, że oszustwo nie wyjdzie na jaw,
  • interaktywność: bardziej skuteczni, niż rozmówcy, w wykrywaniu kłamstw są obserwatorzy – wbrew pozorom interakcja twarzą w twarz wcale nie zwiększa prawdopodobieństwa zdemaskowania oszusta,
  • modalność: na skuteczniejsze demaskowanie kłamstw wpływa dostęp do zarówno komunikatów werbalnych, jak i niewerbalnych,
  • tendencyjność: im większe oczekiwanie prawdy, założenie, iż rozmówca mówi prawdę, że powinno się mówić prawdę, tym mniejsza skuteczność wykrywania kłamstwa,
  • podejrzliwość: im jawniej okazywana, tym mniejsza skuteczność w wykrywaniu kłamstw.

Wskazówki usprawniające wykrywanie kłamstwa w komunikacji interpersonalnej

  • Okazanie „dowodu” podczas interakcji: zaprezentowanie jakiegoś przedmiotu, ujawnienie znajomości faktu, powołanie się na opinię kogoś, kogo oszust uważa za autorytet, mające ścisły związek z treścią komunikatu, i będące czymś zbliżonym do dowodu – w trakcie interakcji (nie na początku i nie pod koniec) – znacznie zwiększa prawdopodobieństwo, iż oszust się przyzna. Powinno się to uczynić, kiedy interakcja już trwa jakiś czas.
  • Wgląd w nagranie z interakcji przez osobę, która nie brała w niej udziału również zwiększa to prawdopodobieństwo.
  • Interakcję należy rozpocząć od pytań, na które oszust skłamie – w przeciwnym razie oszustowi łatwiej będzie utrzymać ten sam poziom zaangażowania, nie wzbudzając podejrzeń.
  • Nie powinno się zastraszać rozmówcy, nawet jeżeli podejrzewamy, że kłamie. Humanitarne podejście skutkuje również tym, że wyeliminowana zostanie możliwość przyznania się w sytuacji, kiedy do żadnego oszustwa nie doszło.

Czy artykuł okazał się przydatny?

Średnia ocena 4 / 5. Ilość ocen: 42

Oceń publikację jako pierwszy

We are sorry that this post was not useful for you!

Let us improve this post!

Tell us how we can improve this post?

Podobne publikacje

Na czym polega badanie wariografem?

Opleciony kablami, z palcami dłoni wsuniętymi w czujniki i ciśnieniomierzem na ramieniu, siedzi przy biurku i spocony ze strachu odpowiada na suche pytania badacza. Obok maszyna rysuje skomplikowany wzór krzywych na wielkich płachtach materiału. Taki obraz człowieka który przechodzi badanie wariograficznego dały nam media i filmy kryminalne. Na czym w praktyce faktycznie polega badanie wariografem? Co mierzy wariograf?

Kogo bada się wariografem?

Badania „wykrywaczem kłamstw” poza sprawami karnymi, wykonywane są w szeregu spraw prywatnych, biznesowych, a także w służbach specjalnych czy policji. Kogo i w jakich sytuacjach badania się wariografem? Wariograf w instytucjach państwowych Badania wariograficzne...

Wariograf cyfrowy a analogowy

Współczesny wariograf nie przypomina urządzenia, które znamy z filmów kryminalnych. Kilometry papierowej taśmy, które pokrywały się wykresami podczas badania to już przeżytek. Analogowe wariografy zastąpiono cyfrowymi, które pozwoliły na uzyskanie znacznie wyższej skuteczności badania wariografem. Na czym polega różnica między analogowym a cyfrowym wariografem i jak zmiana ta wpłynęła na efektywność badania wykrywaczem kłamstw?

Jak zbadać uczciwość kandydata do pracy?

Pracownik, który nigdy się nie spóźnia, realizuje zadanie w terminie, jest pomocny i uczynny dla kolegów, nie marnuje czasu, nie symuluje chorób, nie korzysta z firmowego sprzętu do prywatnych celów i oczywiście nie kradnie – taki pracownik jest na wagę złota. Jakie metody rekrutacji można zastosować, które pozwolą zwiększyć prawdopodobieństwa zatrudnienia takiego pracownika?