Na początku października 2026 r. media w całej Polsce informowały, że w sprawie zaginięcia 37-letniej mieszkanki Darłowa mąż zaginionej poddał się badaniu wariografem w Komendzie Miejskiej Policji w Koszalinie. Ta wiadomość wywołała wiele pytań. Co właściwie może ustalić takie badanie, jaką ma wartość dla śledczych i dlaczego jego wynik nie rozstrzyga o niczyjej winie? Wyjaśniamy to na podstawie ogólnych zasad metodyki i polskich przepisów. Nie oceniamy przy tym samej sprawy.
Co się wydarzyło
Według doniesień medialnych 37-letnia kobieta zaginęła 30 sierpnia 2026 r. w Darłowie, a 23 września Prokuratura Okręgowa w Koszalinie wszczęła w tej sprawie śledztwo, zakładając na tym etapie wszystkie możliwości (o2.pl). 6 października mąż zaginionej przeszedł w KMP w Koszalinie trwające kilka godzin badanie wariografem, które – jak informowano – odbyło się na jego wniosek; termin sporządzenia opinii przez biegłego nie był wówczas znany (WP Wiadomości). Media podawały, że mężczyzna nie ma statusu podejrzanego, a w sprawie nikomu nie przedstawiono zarzutów.
Jak w takiej sprawie działa badanie wariografem
Wariograf nie wykrywa kłamstwa wprost. Rejestruje zmiany fizjologiczne, które towarzyszą odpowiedziom na starannie przygotowane pytania: oddech, aktywność elektrodermalną skóry oraz pracę układu krążenia. Biegły porównuje reakcje na pytania istotne dla sprawy z reakcjami na pytania kontrolne. Dopiero na tej podstawie formułuje opinię. Więcej o samej procedurze piszemy w artykule Badanie wariografem – jak przebiega.
W sprawach zaginięć najczęściej stosuje się test jednego zagadnienia (ang. single-issue). Wszystkie pytania istotne dotyczą wtedy jednej, precyzyjnie określonej kwestii, a test zawiera zwykle od jednego do czterech takich pytań. W sprawach zaginięć typowe są np. następujące rodzaje pytań. Mają one charakter wyłącznie poglądowy i nie odnoszą się do pytań zadanych w opisywanej sprawie:
- pytania o wiedzę na temat obecnego miejsca pobytu osoby zaginionej,
- pytania o kontakt z tą osobą po dniu zaginięcia,
- pytania o posiadanie informacji, które mogłyby pomóc ją odnaleźć.
Badanie poprzedza obszerna rozmowa wstępna. Biegły wyjaśnia w niej przebieg procedury, omawia z badanym wszystkie pytania i sprawdza, czy stan zdrowia, zmęczenie lub przyjmowane leki nie wykluczają rzetelnego badania. Dlatego całość, tak jak w opisywanym przypadku, trwa zwykle kilka godzin.
Wynik może mieć jedną z trzech postaci. Pierwsza to brak reakcji wskazujących na nieszczerość przy pytaniach istotnych. Druga to reakcje wskazujące na nieszczerość przy pytaniach istotnych, które wymagają dalszego wyjaśnienia. Trzecia to wynik nierozstrzygający. W naszej praktyce prawidłowo przeprowadzony test jednego zagadnienia osiąga trafność do 95%. Nie jest to jednak metoda nieomylna. Badanie nie mówi, co się stało, gdzie jest zaginiona osoba ani kto ponosi odpowiedzialność. Może jedynie wskazać śledczym, czy reakcje badanego na konkretne pytania przemawiają za jego wersją, czy wymagają dalszej weryfikacji innymi dowodami.
Co mówi prawo
Kodeks postępowania karnego przewiduje dwie ścieżki użycia wariografu w postępowaniu karnym, w obu przypadkach wyłącznie za zgodą osoby badanej:
- art. 192a § 2 k.p.k. pozwala biegłemu, za zgodą osoby badanej, zastosować środki techniczne mające na celu kontrolę nieświadomych reakcji organizmu. Chodzi o sytuacje opisane w § 1, czyli o ograniczenie kręgu osób podejrzanych lub ustalenie wartości dowodowej ujawnionych śladów;
- art. 199a k.p.k. stanowi, że stosowanie takich środków w czasie badania przez biegłego jest możliwe wyłącznie za zgodą badanego.
Jednocześnie art. 171 § 5 pkt 2 k.p.k. zakazuje stosowania środków technicznych kontrolujących nieświadome reakcje organizmu w związku z przesłuchaniem. Badanie wariografem jest więc odrębną czynnością biegłego, a nie elementem przesłuchania. Jego efektem jest opinia biegłego, którą organ procesowy ocenia swobodnie, razem z całym materiałem dowodowym. W praktyce, jak podkreśliła także prokuratura w tej sprawie, ma ona znaczenie pomocnicze. Nie może być jedynym dowodem przesądzającym o winie. Szerzej opisujemy to w tekście Czy badanie wariografem jest dowodem w sądzie?
Warto też pamiętać o zasadzie domniemania niewinności. Sama zgoda na badanie czy jego przeprowadzenie nie oznacza, że ktoś jest o cokolwiek podejrzewany. Analogicznie odmowa badania nie może być traktowana jako dowód winy.
Wnioski dla osób w podobnej sytuacji
Bliscy osób zaginionych czasem sami chcą poddać się badaniu, by przeciąć spekulacje. Jeśli rozważają Państwo taki krok, warto pamiętać o kilku zasadach:
- Badanie procesowe a prywatne. W toku śledztwa badanie zleca organ procesowy, a przeprowadza je biegły. Badanie prywatne, zlecone samodzielnie, nie zastępuje opinii biegłego. Ma inne zastosowania, o których piszemy na stronie Prywatne badanie wariografem.
- Jedna sprawa, precyzyjne pytania. Rzetelne badanie dotyczy jednego zagadnienia. Pytania omawia się z badanym przed testem, bez zaskakiwania go.
- Stan zdrowia ma znaczenie. Niewyspanie, silny stres, choroba czy zmiana leków mogą wpływać na zapis. Nie należy samodzielnie odstawiać leków; decyzję w tej sprawie podejmuje lekarz.
- Wynik to nie wyrok. Nawet bardzo dobrze przeprowadzone badanie jest tylko jednym z elementów układanki. Rozgłaszanie wyniku w mediach społecznościowych zwykle bardziej szkodzi, niż pomaga.
- Standardy. Warto sprawdzić, czy badający działa według jawnych zasad metodycznych i etycznych, na przykład takich jak opisane w naszych standardach praktyki.
Śledztwo w sprawie zaginięcia trwa. Wszystkim osobom, których dotyczą doniesienia medialne, przysługuje domniemanie niewinności. Tekst opiera się wyłącznie na publicznych doniesieniach medialnych i ma charakter edukacyjny.
Źródła
- WP Wiadomości, relacja z 6.10.2026 (za „Faktem”, wypowiedź rzeczniczki KMP w Koszalinie)
- o2.pl, relacja z 6.10.2026
- TVP Info, relacja o badaniu w KMP w Koszalinie, październik 2026
- TVP3 Szczecin, relacja o badaniu (październik 2026)
- Kodeks postępowania karnego, tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 490 (art. 171 § 5, art. 192a, art. 199a)
Badania w Instytucie prowadzimy według Standardów praktyki IBW, opartych na badaniach omawianych w bazie Badania naukowe, i Kodeksu etyki. Skuteczność do 95% – górna granica dla testów jednozagadnieniowych, przy zachowaniu norm i procedur badania.
Zgłoś uwagę do artykułuBłąd, pytanie albo źródło do dodania – wiadomość trafi do redakcji
Zauważyłeś błąd, masz pytanie albo źródło, które warto dodać? Napisz – wiadomość trafi bezpośrednio do redakcji. Uwagi nie są publikowane na stronie.
Dziękujemy – uwaga trafiła do redakcji
Numer zgłoszenia:
Jeśli podałeś e-mail, wyślemy potwierdzenie i – gdy będzie potrzebna – odpowiedź redakcji.
Fot. Pexels