792 439 000 - BADANIA PROCESOWE - 796 008 905 - BADANIA PRYWATNE

Ślady pamięciowe – badanie wariografem

13 maja, 2019

Czym jest ślad pamięciowy

Ślad pamięciowy, czyli tak zwany engram, to zmiana pozostawiona w układzie nerwowym, powstała na skutek określonych przeżyć. Informacje z otoczenia są nieustannie odbierane, przetwarzane i kategoryzowane; dzięki takim procesom człowiek może się uczyć, przy czym nawet bardzo proste stworzenia, jak przykładowo ślimak morski, posiadają mózg składający się z kilkudziesięciu tysięcy komórek nerwowych, człowiek dla porównania posiada ich około 86 miliardów. Uczenie się to właśnie powstawanie trwałych zmian będących efektem doświadczenia – zmiany te nazwać można śladami pamięciowymi, przechowywanymi w postaci engramów. Uczenie się więc – w uproszczeniu – to powstawanie nowych engramów i przekształcanie starych1.

Konkludując ślad pamięciowy można zdefiniować w następujący sposób: jest to zmiana w układzie nerwowym wywołana chwilowym pobudzeniem, utrzymująca się przez pewien czas. Ślad jest reprezentacją doznań związanych z percepcją, przeżyciem lub działaniem2.

Powstawanie śladu pamięciowego można przedstawić w poniżej opisanych etapach3:

  1. Niesiona impulsem elektrycznym informacja przeskakuje z jednej synapsy do drugiej. Synapsy to przerwy między ciągami neuronów.

  2. Po przeskoczeniu z jednej synapsy do drugiej, w miejscach gdzie powstają przerwy, powstaje ślad w postaci substancji chemicznej.

  3. Ślad pogłębia się, jeśli informacja przenoszona jest wiele razy.

  4. Szczególnie silne ślady powstają, jeśli informacji towarzyszy intensywna emocja.

Ujawnianie śladów pamięciowych w śledztwie

Najlepszą okazją do ujawnienia śladu pamięciowego w toku śledztwa jest przesłuchanie. W praktyce najlepszą opcją jest, aby przesłuchiwany nie czuł się ani zmuszany, ani zachęcany do zeznań – w takiej sytuacji najprawdopodobniej ujawni jak najwięcej szczegółów, jednak jeżeli ma coś do ukrycia, trudno przypuszczać, aby zdobył się wielką otwartość.

Jedną z metod służących odkrywaniu śladów pamięciowych jest funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI –  functional Magnetic Resonance Imaging); polega on na obrazowaniu mózgu i badaniu, które obszary mózgu aktywizują się. W trakcie procesu myślenia, pod wpływem aktywności neuronalnej, zmienia się objętość krwi i zużycie tlenu. Te zmiany można obserwować na monitorze, gdyż głowa badanego objęta jest polem magnetycznym: fale radiowe odbijane są od cząstek wodoru, co rejestruje skaner. Jeżeli obszar odpowiedzialny za rozwiązywanie problemów aktywizuje się, można przypuszczać, że badany kłamie; jeżeli aktywizują się obszary odpowiedzialne za przechowywanie informacji, to można domniemywać, iż badany sięga po fakty, czyli mówi prawdę4.

Jak więc wygląda proces ujawniania śladów pamięciowych pod wpływem pytań zadawanych przez egzaminatora?

  1. Zadawane jest pytanie dotyczące określonego zdarzenia.

  2. Treść pytania porównywana jest z treścią przechowywaną przez umysł.

  3. Treść pytania dociera do wzgórza, czyli części międzymózgowia znajdującej się pod spoidłem wielkim.

  4. We wzgórzu dokonywana jest wstępna analiza cech bodźca i treści pytania.

  5. Następnie wyższe części mózgu dokonują dokładnej analizy pytania i porównania z przechowywanymi zasobami.

  6. Wynik zapisywany jest w ciele migdałowatym.

  7. Jeżeli odpowiednie zapisy w pamięci pasują do treści pytania, aktywizuje się autonomiczny układ nerwowy.

Test szczytu napięcia, test wiedzy winnego i test konfirmacyjny a ujawnianie śladów pamięciowych

Test szczytu napięcia (Peak of Tension Test) jest rodzajem testu służącego diagnozowaniu, które z pytań, lub który z wariantów odpowiedzi powoduje najsilniejszą reakcję.

W pierwotnej wersji, opracowanej przez Leonarde Keelera test POT wygląda następująco: badanemu zadaje się od pięciu do dziewięciu podobnych pytań skonstruowanych w taki sposób, że odpowiedzią może być „Tak” albo „Nie”. Badany na każde pytanie odpowiada nie – w przypadku pytania odnoszącego się do prawdziwego szczegółu przestępstwa (pozostałe pytania zawierają fikcyjne szczegóły, przykładowo zmyślony kolor narzędzia zbrodni czy zmyśloną sumę skradzionych pieniędzy) jego reakcja wzmacnia się. W kryminalistycznym badaniu śladów pamięciowych test POT odgrywa większą rolę, niż powszechnie stosowany test pytań kontrolnych.

W przypadku testu POT w kontekście ujawniania śladów pamięciowych, fakt ukrywania prawdy nie ma aż tak dużego znaczenia – jest o tyle ważny, iż kłamstwo stanowi źródło emocji, co jest kluczowe dla każdego badania wariografem.

Test wiedzy winnego (Guilty Knowledge Test) oparty jest o diagnozowanie reakcji na tak zwany bodziec krytyczny – bodziec ten związany jest ściśle z okolicznościami popełnionego czynu; jeżeli badany jest w istocie sprawcą lub ma jakiś związek z badaną kwestią, to powinien ujawnić silną reakcję na niego, gdyż bodziec ten ma dla niego duże znaczenie5. Pytanie krytyczne ukryte jest między innymi, a podstawowym założeniem jest iż badany wie, które z pytań zawiera bodziec krytyczny.

W przypadku testu konfirmacyjnego również wykorzystuje się mechanizm reakcji na znane okoliczności, a stosuje się go przede wszystkim w sytuacji, kiedy zeznania świadków wzajemnie się wykluczają. Kluczowe jest to, czy badana osoba w ogóle zareaguje na samą wzmiankę o danym wydarzeniu lub jego dacie. Założenia są następujące6:

– jeśli brała udział w tym wydarzeniu, to powstał w jej mózgu ślad pamięciowy,

– jeśli powstał ślad pamięciowy, to niemożliwe, aby nie zareagowała.

Powyższy obraz przedstawia reakcję badanego podczas testu wiedzy winnego. Jak widać – patrząc od góry: zmiany w rytmie oddechu, i reakcji skórno-galwanicznej przy pytaniu czwartym są niewielkie, ale puls zmienił się dość gwałtownie (trzeci wykres od góry), co oznaczało, iż badany skłamał odpowiadając na to pytanie – chodziło o pytanie dotyczące kwoty skradzionych pieniędzy7.

Koncepcje badań wariograficznych

Wśród badań przeprowadzanych za pomocą wariografu można wyróżnić trzy główne tendencje8:

  1. Ukierunkowanie na wykrywanie nieszczerości – w testach, w których ta tendencja przeważa, pomimo iż mają rozmaitą konstrukcję, począwszy od testu pytań kontrolnych, przez test szczytowego napięcia, po test milczących odpowiedzi, kluczowe jest wykrycie nieszczerej reakcji, co głównie związane jest z tak zwanym bodźcem krytycznym, czyli takim, który odnosi się do okoliczności popełnionego czynu.

  2. Ukierunkowanie na badanie realiów zdarzenia – w takich testach nacisk kładzie się nie tyle na detekcję: prawda/kłamstwo, ale na siłę reakcji na fakty związane z wydarzeniem będącym przedmiotem badania. Chodzi o to, czy badanemu znane są realia popełnionego przestępstwa, co może stanowić podstawę do dalszych kroków w śledztwie – abstrahując od tego czy badany jest czemukolwiek winny.

  3. Testy skoncentrowane na badaniu śladów pamięciowych – jak wspomniano wyżej, w takich testach fakt ukrywania wiedzy nie jest najważniejszy; wykorzystuje się w nich wiedzę z: neuropsychologii i psychofizjologii. Podstawową zaletą takich testów jest ich uniwersalność, gdyż kwestia odpowiedniego skonstruowania treści pytań nie jest aż tak istotna, w zamian wymagają większej staranności i dokładności w prowadzeniu badań oraz na etapie interpretacji: mogą służyć między innymi do ustalania miejsca ukrycia zwłok i różnych przedmiotów, ustalania pobudek, jakie kierowały badanym.

W wyżej przedstawionej systematyce chodzi nie tyle o klasyfikację testów, co tendencji, gdyż przykładowo Test POT można zaliczyć do więcej niż jednej grupy.

2 https://www.poradnia.pl/funkcje-mozgu-zjawisko-sladu-pamieci.html

3 Tamże.

4 Edward Lewandowski, Łukasz Lewandowski, Forensic examination of memory traces, European Polygraph 3/2009, s 154-155.

6 Edward Lewandowski, Łukasz Lewandowski, Forensic examination of memory traces, European Polygraph 3/2009, s 157.

7 Tamże, s. 158.

8 http://www.edukacjaprawnicza.pl/czy-zabiles-eweline-czyli-czy-wariograf-to-wykrywacz-klamstw/

Czy artykuł okazał się przydatny?

Średnia ocena 4 / 5. Ilość ocen: 154

Oceń publikację jako pierwszy

We are sorry that this post was not useful for you!

Let us improve this post!

Tell us how we can improve this post?

Bodziec oddziałujący na organizm a reakcja fizjologiczna

Istotną miarą procesów emocjonalnych, powstających podczas odbioru bodźców, stanowią zmiany fizjologiczne zachodzące w organizmie. Do najczęściej wyróżnianych wskaźników pobudzenia organizmu należą: elektryczne przewodnictwo skory, aktywność układu sercowo-naczyniowego, zmiany aktywności układu oddechowego, napięcie mięśni, aktywność elektryczna mózgu, a także temperatura skory, reakcja źrenicowa, wydzielanie śliny, aktywność układu pokarmowego, mruganie oczami.

Na czym polega badanie wariografem?

Opleciony kablami, z palcami dłoni wsuniętymi w czujniki i ciśnieniomierzem na ramieniu, siedzi przy biurku i spocony ze strachu odpowiada na suche pytania badacza. Obok maszyna rysuje skomplikowany wzór krzywych na wielkich płachtach materiału. Taki obraz człowieka który przechodzi badanie wariograficznego dały nam media i filmy kryminalne. Na czym w praktyce faktycznie polega badanie wariografem? Co mierzy wariograf?

Kradzieże rodzinne – jak może pomóc badanie wariografem?

Syn podbiera matce z portmonetki pieniądze. Wnuczek przy każdej wizycie u dziadków wynosi złote pierścionki, które babcia trzyma w kasetce. Córka dała chłopakowi plan mieszkania oraz rozkład pracy rodziców, by ten mógł w spokoju przeprowadzić włamanie. Takie sytuacje wcale nie należą do rzadkości. Dokonywanie kradzieży przez domowników to częsty problem zarówno w biednych, jak i zamożnych rodzinach. Skomplikowany, bo nierzadko trudno mieć pewność, czy to na pewno syn, wujek czy wnuczka są sprawcami kradzieży. Jak sprawdzić, czy dom okradł syn lub wnuk? I co może zrobić ofiara kradzieży w rodzinie?

Odmowa badania wariografem

Szef chce przebadać nas w firmie wariografem – czy mogę odmówić? Jak powiedzieć żonie, że nie zgadzam się na wykrywacz kłamstw – tego typu pytania pojawiają się na forach i w internetowych grupach dyskusyjnych. Czy można odmówić badania wariografem i czy warto to robić?