Przejdź do treści
[email protected] Bezpłatne konsultacje451 537 510 Umawianie terminów796 008 905
22 379 03 77

Strona główna / Badania naukowe / Celowe tłumienie przywoływania wspomnień a ukrywanie wiedzy sprawcy w testach ERP – tłumaczenie badania (Bergström i in., 2013)

Celowe tłumienie przywoływania wspomnień a ukrywanie wiedzy sprawcy w testach ERP – tłumaczenie badania (Bergström i in., 2013)

Pełne tłumaczenie na język polski:
Intentional retrieval suppression can conceal guilty knowledge in ERP memory detection tests

Autorzy: Zara M. Bergström, Michael C. Anderson, Marie Buda, Jon S. Simons, Alan Richardson-Klavehn
Rok: 2013
Źródło: Biological Psychology, 94(1), 1–11
DOI: https://doi.org/10.1016/j.biopsycho.2013.04.012 (PMC: PMC3749379)
Prawa autorskie: © 2013 The Authors
Licencja: Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Unported (CC BY 3.0)

Tłumaczenie: Adam Rangotis. Tłumaczenie nie zostało zatwierdzone przez autorów; autorzy ani wydawca nie popierają Instytutu Badań Wariograficznych ani jego usług. Wprowadzone zmiany: przekład na język polski; podział na akapity, śródtytuły i wyróżnienia redakcyjne IBW.

Streszczenie IBW

Poniższe streszczenie jest własnym tekstem Instytutu Badań Wariograficznych i nie stanowi części tłumaczonego artykułu.

Autorzy sprawdzili w dwóch eksperymentach (po 24 uczestników), czy osoby „winne” symulowanego włamania mogą celowo stłumić przywoływanie wspomnień o przestępstwie i w ten sposób ukryć wiedzę sprawcy w teście opartym na potencjałach wywołanych (ERP), a zwłaszcza na komponencie P300. Każdy uczestnik przechodził trzy fazy testu: niewinną (kontrolną), winną ze współpracą (przypominanie sobie szczegółów przestępstwa) oraz winną bez współpracy (tłumienie wspomnień).

Tłumienie istotnie obniżało amplitudę P300 wyłącznie dla bodźców krytycznych, a w pierwszym eksperymencie (równe prawdopodobieństwo kategorii bodźców) odpowiedzi stawały się nieodróżnialne od fazy niewinnej; w drugim eksperymencie (rzadkie bodźce krytyczne) tłumienie było mniej pełne, lecz nadal istotnie zmniejszało wykrywalność. Średnio o 22% więcej uczestników klasyfikowano jako winnych, gdy współpracowali, niż gdy tłumili wspomnienia, a analiza całogłowowa PLS nie ujawniła innych wskaźników ERP pozwalających wykryć winę podczas tłumienia. Autorzy wskazują przy tym na ograniczenia trafności ekologicznej swojego protokołu i wnioskują, że brak reakcji mózgowej na bodźce związane z przestępstwem nie dowodzi jednoznacznie braku wiedzy sprawcy.

Najważniejsze tezy

  • Autorzy sprawdzili, czy osoby „winne” symulowanego włamania potrafią celowo stłumić przywoływanie wspomnień o przestępstwie i w ten sposób ukryć wiedzę sprawcy w teście opartym na potencjałach wywołanych (ERP), zwłaszcza na komponencie P300.
  • Schemat badania łączy test wiedzy sprawcy (GKT) z paradygmatem tłumienia pamięci „Myśl/Nie myśl”; każdy uczestnik przechodził fazę niewinną, fazę winną ze współpracą i fazę winną bez współpracy.
  • Tłumienie obniżało P300 wyłącznie dla bodźców krytycznych; przy bodźcach o równym prawdopodobieństwie odpowiedzi stawały się nieodróżnialne od fazy niewinnej, a przy rzadkich bodźcach krytycznych tłumienie było słabsze, lecz nadal istotne.
  • Średnio o 22% więcej uczestników klasyfikowano jako winnych, gdy współpracowali, niż gdy tłumili wspomnienia; analiza całogłowowa nie ujawniła innych markerów ERP, które zdradzałyby tłumienie.
  • Wniosek: brak reakcji mózgu na bodźce związane z przestępstwem nie dowodzi braku wiedzy – szczególnie ryzykowne jest wnioskowanie o niewinności na podstawie wyniku negatywnego.
  • Autorzy wskazują ograniczenia trafności ekologicznej (symulacja przestępstwa, rozbudowane kodowanie, nietypowe instrukcje) oraz potrzebę badań nad innymi protokołami i miarami autonomicznymi.

Tłumaczenie artykułu

Celowe tłumienie przywoływania z pamięci może ukryć wiedzę sprawcy w testach wykrywania śladów pamięciowych opartych na ERP☆

Zara M. Bergströma,⁎, Michael C. Andersonb,c, Marie Budac, Jon S. Simonsc, Alan Richardson-Klavehnd

a School of Psychology, University of Kent, Canterbury CT2 7NP, Wielka Brytania
b MRC Cognition and Brain Sciences Unit, 15 Chaucer Road, Cambridge CB2 7EF, Wielka Brytania
c Behavioural and Clinical Neuroscience Institute and Department of Psychology, University of Cambridge, Downing Street, Cambridge CB2 3EB, Wielka Brytania
d Department of Neurology, Faculty of Medicine, Otto von Guericke University of Magdeburg, Zenit 1 Building, Leipziger Strasse 44, 39120 Magdeburg, Niemcy
⁎ Autorka korespondencyjna. Tel.: +44 01227 827507; faks: +44 01227 827030. Adres e-mail: [email protected]
Otrzymano 16 marca 2012 r.; przyjęto 23 kwietnia 2013 r.

Najważniejsze wnioski

  • Markery aktywności mózgu związane z przywoływaniem z pamięci są wykorzystywane w testach winy w sprawach karnych.
  • Testy te zakładają, że neuronalne markery pamięci pozostają poza dowolną (wolicjonalną) kontrolą.
  • Sprawdziliśmy, czy uczestnicy potrafią stłumić aktywność mózgu związaną z pamięcią.
  • Tłumienie okazało się wysoce skuteczne i istotnie ograniczało wykrywanie winy.
  • Nasze wyniki wskazują, że jedno z kluczowych założeń testów wykrywania śladów pamięciowych jest nieuzasadnione.

Abstrakt

Markery aktywności mózgu świadczące o wiedzy sprawcy są promowane jako trafne i rzetelne miary pozwalające ustalić winę w sprawach karnych. Testy oparte na tych markerach interpretują obecność lub brak aktywności neuronalnej związanej z pamięcią jako diagnostyczne wskazanie, czy w mózgu podejrzanego są przechowywane obciążające informacje. Wniosek ten opiera się w sposób zasadniczy na niesprawdzonym założeniu, że bodźce przypominające o przestępstwie w sposób niekontrolowany wywołują aktywność mózgu związaną z pamięcią.

Najnowsze badania wskazują jednak, że w pewnych okolicznościach ludzie potrafią kontrolować, czy przypomną sobie wcześniejsze doświadczenie, celowo tłumiąc jego przywoływanie. Zbadaliśmy, czy ludzie mogą wykorzystać tłumienie przywoływania do ukrycia neuronalnych dowodów obciążających wspomnień, mierzonych za pomocą potencjałów wywołanych (ERP). Gdy uczestnicy byli zmotywowani do tłumienia przywoływania przestępstwa, ich efekty ERP związane z pamięcią istotnie się zmniejszały, co pozwalało osobom winnym uniknąć wykrycia. Nasze wyniki wskazują, że mózgowe miary wiedzy sprawcy mogą podlegać celowej kontroli przestępców, co ogranicza możliwość ich stosowania w kontekście prawnym.

Słowa kluczowe: przywoływanie epizodyczne; potencjały wywołane (ERP); tłumienie pamięci; wiedza sprawcy; kontrola poznawcza

1. Wprowadzenie

Pojawiające się ostatnio sugestie, że postęp technologiczny pozwala obecnie odczytywać winę w sprawach karnych z danych o aktywności mózgu, wywołały w środowisku naukowym intensywną debatę interdyscyplinarną (Garland i Glimcher, 2006; Greely i Illes, 2007; Sip, Roepstorff, McGregor i Frith, 2008; Wolpe, Foster i Langleben, 2005). Kilka nowo powstałych firm reklamuje komercyjne wdrożenia wykrywania winy na podstawie aktywności mózgu (np. No Lie MRI, http://www.noliemri.com/; Brain Fingerprinting Laboratories, http://www.brainwavescience.com/), a międzynarodowe media często donoszą o próbach wprowadzenia dowodów z takich testów do procesów karnych (Giridharadas, 2008; McCall, 2004; Miller, 2010).

Mimo szerokiego zainteresowania i dyskusji dane empiryczne dotyczące trafności tych metod opartych na aktywności mózgu są jednak skąpe. Jedną z istotnych wątpliwości jest to, że większość dotychczasowych badań przeprowadzono na uległych uczestnikach, mających niewielką motywację do ukrywania swojej winy, podczas gdy prawdziwi przestępcy mogą stosować strategie przeciwdziałania, aby uniknąć wykrycia. Wobec doniosłych społecznych, prawnych i etycznych konsekwencji wykrywania przestępstw na podstawie aktywności mózgu niezbędna jest walidacja tych metod, zanim zostaną one szeroko przyjęte, a w szczególności ocena, jak dobrze sprawdzają się one w przypadku niewspółpracujących podejrzanych, zmotywowanych do ukrycia obciążającej wiedzy.

Wykrywanie śladów pamięciowych ma na celu ustalenie winy przez określenie – na podstawie fizjologicznych lub behawioralnych korelatów przywoływania z pamięci – czy podejrzany posiada wiedzę o przestępstwie, którą mogłaby mieć wyłącznie osoba winna (Meegan, 2008). W tego rodzaju testach często wykorzystuje się rejestrowane z powierzchni skóry głowy potencjały wywołane (ERP) jako niedrogie i nieinwazyjne miary aktywności neuronalnej w czasie rzeczywistym (np. Allen, Iacono i Danielson, 1992; Rosenfeld, Angell, Johnson i Qian, 1991; Van Hooff, Brunia i Allen, 1996).

ERP zyskały popularność w badaniach nad wykrywaniem śladów pamięciowych jako alternatywa dla tradycyjnych miar autonomicznych (Lykken, 1959; przegląd: Ben-Shakhar i Elaad, 2003), po części dlatego, że szybkie i specyficzne dla danego procesu odpowiedzi mózgu odzwierciedlane w ERP uważa się za bardziej odporne na przeciwdziałania niż inne miary fizjologiczne i behawioralne (np. Lykken, 1998; zob. dyskusję w: Ben-Shakhar, 2011).

Ostatnio jednak badacze zakwestionowali to założenie, wykazując, że testy wykrywania śladów pamięciowych oparte na ERP mogą być bardziej podatne na przeciwdziałania, niż wcześniej sądzono (np. Mertens i Allen, 2008; Rosenfeld, 2006; Rosenfeld, Soskins, Bosh i Ryan, 2004; zob. jednak Rosenfeld i in., 2008). W niniejszym artykule opisujemy przeciwdziałanie, które nie było dotąd badane w literaturze i które podważa jedno z fundamentalnych założeń wykrywania śladów pamięciowych na podstawie aktywności mózgu.

Test wiedzy sprawcy oparty na P300

W wersji ERP typowego testu wiedzy sprawcy (GKT, Lykken, 1959) potencjały wywołane rejestruje się, gdy uczestnicy wykonują niezwiązane z przestępstwem zadanie wykrywania bodźców docelowych, w którym pojawiają się bodźce przypominające o pewnych obciążających informacjach (np. Farwell i Donchin, 1991; Farwell i Smith, 2001). Uczestników prosi się o rozróżnianie zbioru bodźców docelowych (np. słów prezentowanych na ekranie komputera) od innego zbioru neutralnych bodźców kontrolnych (innych słów) przez naciśnięcie jednego przycisku w przypadku bodźców docelowych i drugiego w przypadku bodźców neutralnych.

Procedura ta wywołuje w przebiegu ERP, w przybliżeniu w przedziale 300–900 ms, specyficznie po prezentacji bodźców docelowych, powiększony dodatni komponent o maksimum w środkowej okolicy ciemieniowej, nazywany „P300” (przegląd: Polich, 2007), który uważa się za wskaźnik procesów związanych ze świadomym rozpoznawaniem przez uczestników bodźców docelowych jako bodźców znaczących.

Ponieważ amplitudy P300 są zazwyczaj odwrotnie związane z subiektywnym prawdopodobieństwem bodźca (Donchin, 1981), niewielki odsetek bodźców docelowych przeplata się zwykle z większym odsetkiem bodźców neutralnych, tak aby bodźce docelowe były subiektywnie rzadkie, co wzmacnia różnice w P300. Co kluczowe, aby ocenić obecność lub brak wiedzy sprawcy, w ramach zbioru bodźców neutralnych prezentuje się także niewielki odsetek bodźców przypominających o przestępstwie (bodźców krytycznych, ang. probes). Dla rzeczywiście niewinnych podejrzanych takie bodźce krytyczne są nieodróżnialne od bodźców neutralnych i w związku z tym nie wywołują szczególnej odpowiedzi mózgu.

Dla podejrzanych winnych bodźce krytyczne wyróżniają się ze względu na ich związany z przestępstwem status pamięciowy, a to rozpoznanie wywołuje wzmocniony ciemieniowy komponent P300, podobny do wywoływanego przez bodźce docelowe. Tak więc u winnych podejrzanych obserwuje się powiększone ciemieniowe P300 zarówno dla bodźców krytycznych, jak i docelowych, ponieważ oba typy bodźców wywołują rozpoznanie, natomiast u niewinnych podejrzanych powiększone ciemieniowe P300 występują tylko dla bodźców docelowych, a nie dla bodźców krytycznych.

Testy wykrywania śladów pamięciowych opierają się na kluczowym założeniu, że bodźce przypominające o obciążających informacjach w sposób niekontrolowany wywołują aktywność mózgu związaną z rozpoznaniem. Założenie to zyskuje na wiarygodności dzięki temu, że bodźce pamięciowe w GKT bezpośrednio nazywają szczegóły przestępstwa, stanowiąc tym samym niezwykle silne wskazówki przywoływania dotyczące osobiście istotnego zdarzenia; wydaje się więc skrajnie mało prawdopodobne, by – jeśli odpowiednie wspomnienie istnieje – wskazówka nie wywołała automatycznie rozpoznania i jego neuronalnych markerów.

Czy przywoływanie można celowo stłumić?

Nieuchronność takiego przywoływania podważają jednak najnowsze dowody, że korelaty przywoływania z pamięci w aktywności mózgu mogą w ogólności podlegać w większym stopniu dowolnej kontroli, niż dotychczas zakładano (np. Dzulkifli i Wilding, 2005; Herron i Rugg, 2003; Rissman, Greely i Wagner, 2010). Jak dotąd najsilniejsze dowody na to, że przywoływaniu z pamięci można celowo zapobiec, pochodzą z paradygmatu tłumienia pamięci „Myśl/Nie myśl” (ang. Think/No-Think, TNT; Anderson i Green, 2001).

W zadaniu tym uczestnicy uczą się par bodźców (zwykle słabo powiązanych słów), a następnie prezentuje się im pierwszy element każdej pary jako wskazówkę i prosi o to, by albo pomyśleli o elemencie skojarzonym (warunek „Myśl”, ang. Think), albo całkowicie nie dopuścili do pojawienia się skojarzonego elementu w umyśle, tłumiąc jego przywoływanie (warunek „Nie myśl”, ang. No-Think). Wskazówki z warunków „Myśl” i „Nie myśl” prezentuje się wielokrotnie, zwykle losowo przemieszane w równych proporcjach.

Dowody z badań fMRI z wykorzystaniem tego paradygmatu sugerują, że ludzie potrafią uruchamiać mechanizmy nadpisywania (hamowania) reakcji, w których pośredniczy boczna kora przedczołowa, aby tłumić przywoływanie przez modulowanie związanej z pamięcią aktywności hipokampa w odpowiedzi na wskazówki (Anderson i in., 2004; Benoit i Anderson, 2012; Butler i James, 2010; Depue, Curran i Banich, 2007; Levy i Anderson, 2012; Paz-Alonso, Ghetti, Anderson i Bunge, 2013[Przyp. tłum.: w oryginale w tym miejscu podano kolejność współautorów Ghetti, Anderson, Bunge, natomiast w bibliografii: Paz-Alonso, Bunge, Anderson, Ghetti – prawdopodobnie niespójność w oryginale.]).

Co najważniejsze dla badań nad wykrywaniem winy na podstawie pamięci, które opierają się przede wszystkim na ERP, polecenie tłumienia niechcianych wspomnień w zadaniu TNT powoduje specyficzne dla pamięci zmniejszenie efektu ERP o podobnej polarności, topografii i przebiegu czasowym jak komponent P300 (Bergström, De Fockert i Richardson-Klavehn, 2009a, 2009b; Bergström, Velmans, De Fockert i Richardson-Klavehn, 2007; Hanslmayr, Leipold, Pastötter i Bäuml, 2009; Mecklinger, Parra i Waldhauser, 2009).

Wyniki te interpretowano jednak jako dowolne tłumienie markera ERP przypominania epizodycznego (ang. recollection), który jest specyficznie skorelowany z ilością szczegółów epizodycznych świadomie przypominanych w odpowiedzi na wskazówkę (np. Vilberg, Moosavi i Rugg, 2006; przegląd: Rugg i Curran, 2007). Ze względu na podobne właściwości ciemieniowe efekty związane z przypominaniem i „klasyczne” efekty P300 związane z oceną bodźca są trudne do rozdzielenia. Dotyczy to szczególnie zadań, w których wskazówki epizodyczne są subiektywnie rzadkie, takich jak GKT, ponieważ zarówno efekty związane z przypominaniem, jak i klasyczne efekty P300 mogą współtworzyć amplitudy ciemieniowych ERP.

Efekt przypominania epizodycznego jest jednak bardziej niż efekty P300 skłonny do lateralizacji lewostronnej. Ponadto, choć P300 jest wysoce wrażliwy na subiektywne prawdopodobieństwo, ciemieniowy efekt przypominania może takiej wrażliwości nie wykazywać (Herron, Quale i Rugg, 2003[Przyp. tłum.: w oryginale w tekście „Quale”, w bibliografii „Quayle” – prawdopodobnie literówka w tekście.]; zob. też Smith i Guster, 1993). Uważa się zatem, że te efekty ERP są wskaźnikami odrębnych procesów poznawczych, choć dokładna relacja między nimi pozostaje niejasna.

Otwarte pytania

Implikacje wspomnianych badań dla testów wykrywania winy w sprawach karnych pozostają jednak do ustalenia, ponieważ wiele cech takich testów nie zostało jeszcze zbadanych w kontekście tłumienia przywoływania. Żadne badanie nie sprawdzało, czy aktywność mózgu związana z przywoływaniem może zostać celowo stłumiona w przypadku obiektów lub zdarzeń bezpośrednio nazywanych przez samą wskazówkę, zwłaszcza gdy te silne wskazówki porównuje się z nowymi wskazówkami kontrolnymi, które z małym prawdopodobieństwem wywołują aktywność mózgu związaną z pamięcią.

Co więcej, nadal nie wiadomo, czy aktywność mózgu związaną z pamięcią można stłumić, gdy wskazówki są subiektywnie rzadkie, jak w typowych badaniach GKT. Jeśli jednak kontrola mnemoniczna jest możliwa w warunkach niezwykle silnych i subiektywnie nieoczekiwanych wskazówek przywoływania, rodzi to możliwość, że winni podejrzani zmotywowani do ukrycia swojej wiedzy mogą być w stanie stłumić aktywność mózgu wywoływaną przez obciążające bodźce krytyczne podczas badania pamięci, a tym samym uniknąć wykrycia.

Ponadto wcześniejsze badania TNT wykazały, że wielokrotne tłumienie przywoływania w odpowiedzi na wskazówkę może radykalnie zmniejszyć powszechnie obserwowany korzystny wpływ wskazówek na przechowywanie informacji w pamięci, a nawet pogorszyć przypominanie unikanych wspomnień w porównaniu z elementami z warunku wyjściowego (bazowego), które od początkowego uczenia się nie były ani przypominane, ani tłumione (np. Anderson i in., 2004; Anderson i Green, 2001; Bergström i in., 2009b; Depue i in., 2007; przegląd i metaanaliza: Anderson i Huddleston, 2011). Wynik ten sugeruje, że tłumienie przywoływania podczas testu wykrywania winy może być skuteczne do tego stopnia, że faktycznie pogorszy późniejsze przechowywanie obciążających wspomnień.

Cel i schemat badania

Aby ustalić, czy ludzie potrafią kontrolować odpowiedzi mózgu na wskazówki, które – jak można by oczekiwać – wywołują obciążające rozpoznanie, opracowaliśmy nowy schemat badania, łączący elementy paradygmatów GKT i TNT, i poprosiliśmy uczestników o dowolne tłumienie wspomnień symulowanego przestępstwa. ERP rejestrowano w trzech fazach testu wykrywania śladów pamięciowych, który bezpośrednio odwoływał się do centralnych szczegółów wcześniejszej symulacji włamania do domu. W jednej fazie kontrolnej uczestnicy byli rzeczywiście niewinni badanego przestępstwa. W drugiej fazie, „winnej ze współpracą”, proszono uczestników o przypominanie sobie przestępstwa.

Wreszcie w trzeciej fazie, „winnej bez współpracy”, proszono uczestników o tłumienie przypominania sobie przestępstwa w celu uniknięcia wykrycia. Po teście wiedzy sprawcy porównaliśmy pamięć szczegółów przestępstwa wielokrotnie tłumionych i wielokrotnie przypominanych z pamięcią innych szczegółów, z którymi uczestnicy zetknęli się podczas początkowej symulacji włamania, ale które nie pojawiły się w pośredniej fazie wykrywania (tj. warunek bazowy), aby ocenić, czy tłumienie przywoływania wspomnień przestępstwa miało trwały wpływ na dostępność tych wspomnień.

Względne prawdopodobieństwa kategorii bodźców różniły się w dwóch eksperymentach. Wzorem wcześniejszych badań TNT w pierwszym eksperymencie każdą kategorię prezentowano z jednakowym prawdopodobieństwem, co pozwoliło ocenić, czy aktywność związaną z przywoływaniem w odpowiedzi na niezwykle silne wskazówki dotyczące przestępstwa można dowolnie stłumić przy braku efektów prawdopodobieństwa. W drugim eksperymencie zmniejszono prawdopodobieństwo bodźców krytycznych i docelowych, aby zbadać, czy odpowiedź neuronalną na wskazówki dotyczące przestępstwa można stłumić nawet wtedy, gdy bodźce krytyczne są subiektywnie nieoczekiwane.

Jeśli ludzie potrafią tłumić przypominanie sobie przestępstwa, gdy mają ku temu motywację, ciemieniowe amplitudy P3001 dla bodźców krytycznych powinny być mniejsze w fazie winnej bez współpracy niż w fazie winnej ze współpracą, co powinno prowadzić do istotnie niższych wskaźników wykrywania winy. Jeśli tłumienie przywoływania jest w pełni skuteczne, amplitudy P300 podczas tłumienia wiedzy sprawcy powinny być nieodróżnialne od amplitud obserwowanych w niewinnej fazie kontrolnej.

2. Materiały i metody

2.1. Uczestnicy

Eksperyment pierwszy obejmował dane 24 praworęcznych rodzimych użytkowników języka niemieckiego (15 kobiet) w średnim wieku 24 lat (zakres 18–35). Eksperyment drugi obejmował dane 24 praworęcznych rodzimych użytkowników języka angielskiego (14 kobiet) w średnim wieku 21 lat (zakres 18–35). Żaden z uczestników nie miał znanej historii chorób neurologicznych ani psychiatrycznych; wszyscy mieli prawidłową lub skorygowaną do prawidłowej ostrość wzroku i wyrazili pisemną świadomą zgodę. Eksperymenty przeprowadzono zgodnie z wytycznymi lokalnych komisji etycznych Uniwersytetu w Magdeburgu (eksperyment pierwszy) i Uniwersytetu Cambridge (eksperyment drugi).

2.2. Schemat badania, materiały i procedura

Eksperyment pierwszy przeprowadzono w języku niemieckim na Uniwersytecie Ottona von Guericke w Magdeburgu (Niemcy), natomiast eksperyment drugi – w języku angielskim na Uniwersytecie Cambridge (Wielka Brytania). Materiały wizualne i werbalne były w obu eksperymentach możliwie jak najbardziej do siebie podobne. Oba eksperymenty składały się z trzech głównych faz: (1) początkowej symulacji włamania; (2) fazy wykrywania śladów pamięciowych, w której rejestrowano ERP; oraz (3) końcowej fazy testowej, w której oceniano pamięć uczestników dotyczącą zadania włamania.

Po przybyciu uczestnicy wykonywali na komputerze zadanie symulacji przestępstwa, zaprojektowane tak, by prowadziło do bogatego, elaboratywnego kodowania w pamięci 24 fotografii wyraźnie odmiennych, powszechnie znanych przedmiotów (np. złotego zegarka, losowanych dla każdej osoby z większego zbioru przedmiotów możliwie jak najmniej powiązanych semantycznie), bez celowych prób uczenia się. Uczestników proszono, by żywo wyobrazili sobie, że są włamywaczami, którzy włamują się do domów, aby ukraść kosztowności.

W każdej próbie najpierw prezentowano zdjęcie wnętrza pomieszczenia, a uczestników proszono, by wyobrazili sobie, że włamali się do tego pomieszczenia, i ocenili, czy ich zdaniem może się w nim znajdować coś wartościowego. Następnie na tle pojawiały się cztery liczby oznaczające określone miejsca w pomieszczeniu (np. szufladę). Uczestnicy mieli przeszukiwać te miejsca, naciskając odpowiednie cyfry na klawiaturze, aby znaleźć ukryty przedmiot. Po naciśnięciu właściwej opcji pojawiał się przedmiot, nałożony na zdjęcie pomieszczenia.

Następnie uczestnicy wykonywali trzy zadania oceny dotyczące zdjęcia przedmiotu w pomieszczeniu. Po pierwsze, decydowali, czy jest to przedmiot, który spodziewaliby się znaleźć w danym pomieszczeniu. Po drugie, oceniali jego wartość, a po trzecie – decydowali, czy chcą go ukraść. Nie było górnego limitu czasu na odpowiedź, a komputer przechodził do kolejnego pytania dopiero po zarejestrowaniu odpowiedzi. Każdej z ocen można było dokonać dopiero po 4 s oglądania zdjęcia, co oznaczało, że każda próba trwała co najmniej 16 s.

Dla każdego uczestnika słowa nazywające jeden losowo wybrany podzbiór przedmiotów z zadania włamania (np. „zegarek”) prezentowano później jako bodźce krytyczne w bloku winnym ze współpracą, a słowa nazywające inny (również losowo wybrany) podzbiór przedmiotów – jako bodźce krytyczne w bloku winnym bez współpracy. Pozostałych przedmiotów z fazy uczenia się nie prezentowano w fazie EEG; posłużyły one jako behawioralny warunek bazowy w końcowych testach pamięci. Inne słowa oznaczające przedmioty, których zdjęć nie prezentowano w fazie uczenia się, przydzielano losowo do warunków ERP: bodźców docelowych, bodźców neutralnych i „niewinnych” bodźców krytycznych, przy czym dla każdej fazy używano innego zbioru.

Wcześniejszy eksperyment kontrolny (zob. następny podrozdział), przeprowadzony z niezależną grupą, która wykonała nasze zadanie symulowanego włamania, potwierdził, że jej członkowie rozpoznawali te bodźce krytyczne jako odnoszące się do wcześniej napotkanych przedmiotów z trafnością na poziomie maksymalnym (efekt sufitowy) i w przeważającej większości oceniali, że bodźce te wywoływały automatyczne, mimowolne przypomnienie sobie przedmiotów z włamania. Można było zatem oczekiwać, że prezentowanie tych bodźców krytycznych w naszym teście wykrywania śladów pamięciowych będzie silnie i odruchowo wywoływać przywoływanie powiązanych przedmiotów przechowywanych w pamięci.

Po symulacji przestępstwa uczestnikom zakładano czepek EEG, po czym wykonywali na komputerze fazę wykrywania śladów pamięciowych. Informowano ich, że na ekranie będą prezentowane słowa-wskazówki odnoszące się do przedmiotów z włamania, aby skłonić ich do przypomnienia sobie szczegółów przestępstwa, tak by ich aktywność mózgu mogła posłużyć jako dowód w sprawie karnej. Te słowa-wskazówki miały jednak być przemieszane z innymi słowami, które nie odnosiły się do włamania, podczas wykonywania zadania wykrywania bodźców docelowych, przeprowadzanego w trzech blokach.

Przed każdym blokiem testu wykrywania śladów pamięciowych uczestnicy ćwiczyli listę słów docelowych właściwą dla danego bloku i otrzymywali instrukcję, by wykrywać słowa docelowe i naciskać jeden przycisk za każdym razem, gdy rozpoznają słowo docelowe, a drugi przycisk w przypadku wszelkich innych słów (przyciski i ręka odpowiadająca były zrównoważone między uczestnikami).

Po nauczeniu się bodźców docelowych podawano bardziej szczegółowe instrukcje dotyczące danego bloku testu wykrywania śladów pamięciowych (kolejność zrównoważona między uczestnikami). W bloku winnym ze współpracą uczestników instruowano, że jeśli rozpoznają słowo oznaczające przedmiot jako odpowiadające zdjęciu widzianemu podczas symulacji przestępstwa, powinni starać się przypomnieć sobie jak najwięcej szczegółów dotyczących tego przedmiotu z włamania (analogicznie do blokowego warunku „Myśl” w paradygmacie TNT).

W niewinnym bloku kontrolnym uczestnikom mówiono, że będą badani w związku z przestępstwem, którego nie popełnili, powinni więc po prostu skupić się na zadaniu wykrywania bodźców docelowych (przy założeniu, że niewinny podejrzany w rzeczywistym postępowaniu karnym oczywiście wie, że jest niewinny).2 W bloku winnym bez współpracy uczestnikom polecano, by z całych sił starali się całkowicie nie dopuścić do pojawienia się w umyśle jakichkolwiek wspomnień przestępstwa, bez odwracania własnej uwagi (analogicznie do blokowego warunku „Nie myśl”, z instrukcjami podobnymi do stosowanych w grupie bezpośredniego tłumienia w badaniach Bergström i in., 2009b; Benoit i Anderson, 2012).

We wszystkich fazach mocno podkreślano, że uczestnicy powinni zawsze czytać każde słowo i poświęcać mu pełną uwagę przez cały czas jego obecności na ekranie oraz naciskać przycisk „rozpoznanie” tylko w przypadku bodźców docelowych, a przycisk „brak rozpoznania” w przypadku wszelkich innych słów. Nie było zatem różnic między fazami w wymaganiach dotyczących jawnych odpowiedzi.

W każdej próbie testu wykrywania śladów pamięciowych słowa prezentowano przez 2 s w kolorze białym na czarnym tle; słowo poprzedzał biały krzyżyk fiksacyjny wyświetlany przez 1 s, a po nim następował zielony krzyżyk fiksacyjny wyświetlany przez 0.5 s. Naciśnięcia przycisków i mrugnięcia były synchronizowane z zielonym krzyżykiem fiksacyjnym, aby uniknąć zanieczyszczenia istotnego sygnału EEG artefaktami ruchowymi. Proporcje bodźców w kategoriach bodźców krytycznych, neutralnych i docelowych różniły się między eksperymentami.

W eksperymencie pierwszym każdy blok zawierał równą liczbę ośmiu elementów w każdej kategorii, zgodnie z wcześniejszymi badaniami ERP nad tłumieniem pamięci, w których elementy przeznaczone do stłumienia prezentowano z takim samym prawdopodobieństwem jak inne elementy (np. Bergström i in., 2007, 2009a, 2009b; Hanslmayr i in., 2009; Mecklinger i in., 2009). Tę listę 24 słów prezentowano dwanaście razy, za każdym razem w losowej kolejności. W eksperymencie drugim każdy blok zawierał cztery bodźce krytyczne, szesnaście bodźców neutralnych i cztery bodźce docelowe, tj. z prawdopodobieństwami wynoszącymi odpowiednio około 0.17, 0.67 i 0.17, co odpowiada typowym proporcjom w testach wiedzy sprawcy (Allen i in., 1992; Farwell i Donchin, 1991; Mertens i Allen, 2008; Rosenfeld i in., 2004); również one były prezentowane dwanaście razy, za każdym razem w losowej kolejności.

Po fazie wykrywania winy uczestnicy wykonywali dwa testy końcowe, których celem było ustalenie, czy wcześniejsza manipulacja tłumieniem przywoływania wpłynęła na późniejsze przechowywanie unikanych wspomnień. Porównywano pamięć wielokrotnie tłumionych zdjęć przedmiotów (tj. zdjęć przedmiotów, których odpowiadające im słowa prezentowano jako bodźce krytyczne w fazie bez współpracy) z pamięcią wielokrotnie przypominanych zdjęć przedmiotów (tj. zdjęć przedmiotów, których odpowiadające im słowa prezentowano jako bodźce krytyczne w fazie ze współpracą) oraz z pamięcią przedmiotów bazowych, które prezentowano jedynie podczas początkowej symulacji włamania, ale które nie pojawiły się w fazie testu wiedzy sprawcy.

Ponieważ pamięć rozpoznawcza samych przedmiotów najprawdopodobniej osiągałaby poziom maksymalny (co ustalono w naszym badaniu walidacyjnym dla słów pełniących funkcję bodźców krytycznych), testy koncentrowały się na trudniejszych szczegółach epizodu kodowania. Wszyscy uczestnicy wykonywali dwa testy w tej samej kolejności: przypominanie lokalizacji i przypominanie przedmiotu. W tych testach przypominania uczestnikom prezentowano wszystkie zdjęcia pomieszczeń wraz z czterema zaznaczonymi miejscami, w których szukali ukrytego przedmiotu.

Najpierw proszono ich, by spróbowali przypomnieć sobie miejsce, w którym znaleźli przedmiot podczas zadania symulacji włamania. Następnie proszono ich o przypomnienie sobie przedmiotu, który znaleźli w tym miejscu. W żadnym z testów nie było limitu czasu odpowiedzi, a zdjęcia pozostawały na ekranie do momentu udzielenia odpowiedzi. Na koniec uczestnicy wypełniali kwestionariusz, w którym oceniali odczuwaną trudność i skuteczność tłumienia szczegółów przestępstwa w bloku bez współpracy oraz odczuwaną trudność i skuteczność przypominania sobie szczegółów przestępstwa w bloku ze współpracą.

2.3. Walidacyjny test rozpoznawania

Aby sprawdzić, czy użycie słów oznaczających przedmioty jako bodźców krytycznych przywodzi na myśl wspomnienia z symulacji przestępstwa, niezależna grupa uczestników (N = 10) wykonała symulację przestępstwa, a następnie test rozpoznawania typu stare/nowe, w którym słowa odnoszące się do przedmiotów z włamania były przemieszane z nowymi słowami oznaczającymi przedmioty, a uczestnicy oceniali, czy dane słowo odpowiada przedmiotowi z włamania. Jeśli uczestnik odpowiedział, że rozpoznaje słowo oznaczające przedmiot, oceniał następnie, czy wspomnienie z włamania pojawiło się w umyśle po zobaczeniu słowa automatycznie, czy w wyniku celowego wysiłku.

2.4. Rejestracja i analiza EEG

W eksperymencie pierwszym EEG rejestrowano z 60 elektrod skórnych Ag/AgCl umieszczonych w czepku Easycap, z odniesieniem do lewego wyrostka sutkowatego, za pomocą wzmacniacza BrainVision BrainAmp. W eksperymencie drugim EEG rejestrowano z odniesieniem do Cz za pomocą systemu Electrical Geodesic Netamps 200 ze 128-kanałową siatką HydroCel Geodesic Sensor Net. W obu eksperymentach sygnały próbkowano z częstotliwością 250 Hz (pasmo 0.1–70 Hz) i analizowano przy użyciu programu EEGLAB 7 (Delorme i Makeig, 2004).

Ciągłe dane EEG przereferowano do uśrednionego odniesienia do obu wyrostków sutkowatych, przefiltrowano cyfrowo filtrem pasmowoprzepustowym 0.3–30 Hz (dwukierunkowy filtr o skończonej odpowiedzi impulsowej, projektowany metodą najmniejszych kwadratów), a następnie podzielono na epoki zsynchronizowane z początkiem prezentacji słowa. Połączone epoki oczyszczono z artefaktów za pomocą analizy składowych niezależnych (ICA; szczegóły: Bergström i in., 2009b).

Wszelkie próby, które po korekcji artefaktów nadal zawierały widoczne artefakty, usunięto. Następnie utworzono ERP dla bodźców krytycznych, neutralnych i docelowych w każdym z bloków: winnym ze współpracą, winnym bez współpracy i niewinnym (tj. łącznie dziewięć warunków ERP), uwzględniając wyłącznie próby, w których uczestnicy udzielili poprawnej odpowiedzi w wyznaczonym czasie. Po zastosowaniu tych kryteriów wykluczenia usunięto łącznie jedynie bardzo niewielki odsetek prób (8% w eksperymencie pierwszym i 6% w eksperymencie drugim).

Na podstawie naszych silnych hipotez sformułowanych a priori poszliśmy za obszernym korpusem wcześniejszych badań nad P300, koncentrując główne analizy na środkowej elektrodzie ciemieniowej (Pz w nomenklaturze 10/20), gdzie efekty P300 są niezmiennie największe i na której zazwyczaj skupiają się selektywne analizy w badaniach GKT. Amplitudy ciemieniowych ERP analizowano najpierw na poziomie grupowym za pomocą statystyk parametrycznych.

Ponieważ testy wykrywania śladów pamięciowych mają służyć jako narzędzia diagnostyczne do ustalania winy konkretnej osoby, oszacowaliśmy również rzetelność różnic w P300 w obrębie danych z pojedynczych prób każdego uczestnika za pomocą nieparametrycznego ponownego próbkowania metodą bootstrap (Efron i Tibshirani, 1986; Rosenfeld i in., 2004). Przed analizą bootstrap pojedyncze próby EEG dodatkowo przefiltrowano filtrem dolnoprzepustowym z częstotliwością odcięcia 8 Hz, aby zwiększyć stosunek sygnału do szumu. Następnie dla każdego uczestnika losowano ze zwracaniem zbiór pojedynczych prób o tej samej liczebności co pierwotny zbiór prób z bodźcami krytycznymi i uśredniano je, tworząc bootstrapowy ERP dla bodźców krytycznych.

Tę samą procedurę powtarzano dla prób z bodźcami neutralnymi, tworząc bootstrapowy ERP dla bodźców neutralnych. Aby utworzyć bootstrapową miarę „od linii bazowej do szczytu” (ang. base-to-peak; np. Rosenfeld i in., 2004), mierzono maksymalną amplitudę P300 dla bodźców neutralnych, znajdując okno czasowe o długości 100 ms o najbardziej dodatniej amplitudzie w przedziale 400–900 ms (wartość ta stanowiła różnicę między linią bazową a szczytem P300, ponieważ przed procedurą bootstrap epoki zostały skorygowane względem linii bazowej), i odejmowano tę wartość od analogicznej maksymalnej amplitudy P300 dla bodźców krytycznych, uzyskując wartość różnicy P300.

Wykonując 200 iteracji tej procedury, tworzono rozkład wartości różnicy P300. Aby z 95-procentową ufnością stwierdzić, że P300 dla bodźców krytycznych były bardziej dodatnie niż P300 dla bodźców neutralnych, wartość leżąca 1.65 odchylenia standardowego poniżej średniej tego rozkładu różnic powinna być większa od zera.

Wyniki procedury bootstrap dla opisanej powyżej metody P300 „od linii bazowej do szczytu” porównaliśmy z testami bootstrap dwóch innych statystyk: średniej amplitudy w środkowej okolicy ciemieniowej, skorygowanej względem linii bazowej, w całym oknie czasowym P300 (400–900 ms) oraz różnicy P300 „od szczytu do szczytu” (ang. peak-to-peak; różnica między opisaną wyżej maksymalną wartością amplitudy P300 a 100-milisekundowym oknem czasowym o najbardziej ujemnej wartości po szczycie P300, maksymalnie do latencji 1600 ms po bodźcu; Soskins, Rosenfeld i Niendam, 2001). Wskaźniki klasyfikacji dla tych statystyk porównywano przy progu rygorystycznym (95% ufności) i liberalnym (90% ufności). Przy zastosowaniu tych progów i miar osoby, u których P300 dla bodźców krytycznych były rzetelnie bardziej dodatnie niż P300 dla bodźców neutralnych, identyfikowano i klasyfikowano jako winne.

Aby ułatwić porównanie naszych wyników klasyfikacji z wcześniejszymi badaniami, obliczyliśmy również krzywe ROC (ang. Receiver-Operating Curves) i odpowiadające im pola pod krzywą (AUC) na podstawie rozkładów bootstrap, porównując odsetki trafień w dwóch warunkach winnych (tj. odsetek uczestników poprawnie zidentyfikowanych w tych warunkach jako winni) z odsetkami fałszywych alarmów w warunku niewinnym (tj. odsetkiem uczestników błędnie zidentyfikowanych jako winni, gdy byli niewinni) przy różnych progach.

AUC stanowi użyteczną statystykę podsumowującą trafność klasyfikacji niezależnie od konkretnego progu, co pozwala porównywać wskaźniki wykrywania między badaniami stosującymi różne kryteria klasyfikacji (zob. Ben-Shakhar i Elaad, 2003). AUC przyjmuje wartości od 0 do 1; wartość AUC równa 1 oznacza doskonałą klasyfikację przy wszystkich progach (osoby winne były zawsze wykrywane, a niewinne nigdy nie były fałszywie identyfikowane jako winne, niezależnie od progu klasyfikacji), natomiast wartość AUC równa 0.5 oznacza klasyfikację na poziomie przypadku (osoby nie były bardziej skłonne do zaklasyfikowania jako winne w fazie winnej niż w fazie niewinnej).

Wartości AUC mniejsze niż 0.5 oznaczają, że osoby z większym prawdopodobieństwem były błędnie klasyfikowane jako winne, gdy były niewinne, niż poprawnie wykrywane, gdy rzeczywiście były winne. We wcześniejszej metaanalizie stwierdzono średnią wartość AUC równą 0.87 w 42 badaniach GKT, w których stosowano miary przewodnictwa skórnego i procedurę symulowanego przestępstwa podobną do obecnego paradygmatu (Ben-Shakhar i Elaad, 2003), natomiast w nowszej, jeszcze nieopublikowanej metaanalizie stwierdzono średnią wartość AUC równą 0.93 w 32 badaniach GKT, w których stosowano miary oparte na P300 i różne protokoły (Ben-Shakhar, komunikacja osobista).

W niniejszym badaniu AUC obliczano nieparametryczną metodą trapezów, a AUC dla porównania „ze współpracą vs. niewinny” porównywano statystycznie z AUC dla porównania „bez współpracy vs. niewinny”, szacując błędy standardowe AUC metodą ponownego próbkowania typu jackknife i obliczając wynik z dla różnicy, zgodnie z zaleceniami Hanleya i Hajian-Tilaki (1997). Wzór na wynik z zawierał poprawkę na korelacje między AUC wynikające z wewnątrzosobowego schematu badania, szacowane na podstawie korelacji między pseudowartościami jackknife (szczegóły: Hanley i Hajian-Tilaki, 1997).

Wreszcie przeprowadziliśmy również analizę całogłowową (obejmującą wszystkie elektrody), aby zbadać możliwość, że choć winni podejrzani mogą skutecznie tłumić późne dodatnie ciemieniowe ERP, ich winę mogą mimo to ujawniać inne efekty ERP, takie jak efekty związane z procesami kontroli poznawczej angażowanymi w tłumienie przywoływania. Wcześniejsze badania wskazywały, że te procesy kontrolne przejawiają się jako wczesne czołowo-centralne lub centralno-ciemieniowe negatywności ERP (Bergström i in., 2009a, 2009b; Mecklinger i in., 2009) lub jako czołowe wolne negatywności dryfowe (Hanslmayr i in., 2009).

Ze względu na eksploracyjny charakter tego pytania zastosowaliśmy podejście oparte na danych, wykorzystując wielowymiarową, nierotowaną czasoprzestrzenną metodę cząstkowych najmniejszych kwadratów (PLS, ang. Partial Least Squares; McIntosh i Lobaugh, 2004). PLS jest skuteczną techniką pozwalającą badać rozproszone wzorce przestrzennych i czasowych zależności w danych ERP przy minimalnych założeniach dotyczących przebiegu czasowego i rozkładu potencjalnych efektów.

PLS analizuje kowariancję „międzyblokową” (ang. cross-block) między macierzą miar zależnych (czasoprzestrzennym rozkładem ERP) a zbiorem miar egzogenicznych – w tym przypadku ortogonalnych wektorów kontrastów reprezentujących różnice między warunkami eksperymentalnymi (liczba kontrastów równa liczbie stopni swobody) – ograniczając w ten sposób rozwiązanie do kowariancji, którą można przypisać manipulacji eksperymentalnej. W nierotowanej PLS (Bergström i in., 2009a, 2009b; McIntosh i Lobaugh, 2004) sumy kwadratów kowariancji międzyblokowej między każdą macierzą kontrastów a czasoprzestrzenną macierzą danych są bezpośrednio testowane pod kątem istotności za pomocą losowego testu permutacyjnego.

W niniejszej analizie PLS przeprowadzono oddzielnie dla każdej z trzech faz wykrywania, przy czym każdą fazę podzielono na wczesne (0–400 ms), środkowe (400–800 ms) i późne (800–1200 ms) okno czasowe, aby zwiększyć rozdzielczość czasową. Dwa kontrasty – jeden testujący różnicę między bodźcami krytycznymi a neutralnymi, drugi testujący różnicę między bodźcami krytycznymi a docelowymi – testowano pod kątem istotności w każdym oknie czasowym z użyciem 1000 permutacji.

3. Wyniki

3.1. Walidacyjny test rozpoznawania i kwestionariusz po teście

Test rozpoznawania potwierdził, że uczestnicy potrafili odróżniać wskazówki dotyczące przestępstwa od nowych słów z bardzo wysoką trafnością (98% poprawnych odpowiedzi, SEM 0.7%) i z bardzo wysoką pewnością (średnia ocena 2.9 (SEM 0.02) na skali 1–3, gdzie 3 oznacza wysoką pewność, a 1 – brak pewności) oraz że wspomnienia przestępstwa pojawiały się w umyśle w sposób w dużym stopniu automatyczny (średnia ocena 3.9 (SEM 0.06) na skali 1–4, gdzie 4 oznacza przypomnienie automatyczne, a 1 – przypomnienie wymagające dużego wysiłku).

Test walidacyjny potwierdził zatem, że przedmioty z przestępstwa zostały silnie zakodowane i że można było oczekiwać, iż prezentowanie tych bodźców krytycznych w naszym teście wykrywania śladów pamięciowych będzie silnie i odruchowo wywoływać przywoływanie powiązanych przedmiotów przechowywanych w pamięci.

Zgodnie z tym oczekiwaniem uczestnicy retrospektywnie oceniali tłumienie przypominania w fazie bez współpracy jako bardziej wysiłkowe (t(47) = 14.9, P < 0.0001; d Cohena = 2.89, obliczone jako różnica średnich podzielona przez zbiorcze odchylenie standardowe, aby zapewnić nieobciążone oszacowania wielkości efektu; Dunlap, Cortina, Vaslow i Burke, 1996) i mniej skuteczne (t(47) = 11.1, P < 0.0001, d = 2.28) niż przypominanie sobie przestępstwa w fazie ze współpracą, przy czym efekty te nie wchodziły w interakcję z eksperymentem. Wynik ten wskazuje, że przypominanie w odpowiedzi na bezpośrednie wskazówki dotyczące przedmiotów związanych z przestępstwem było w dużym stopniu automatyczne i musiało być celowo tłumione oraz że w obu eksperymentach angażowano wysiłkowe tłumienie.

3.2. Wyniki ERP w środkowej okolicy ciemieniowej

3.2.1. Analizy na poziomie grupowym

W obu eksperymentach uśrednione grupowo ERP w środkowych lokalizacjach ciemieniowych wykazywały duże dowolne modulacje ERP dla bodźców krytycznych w zależności od instrukcji przypominania lub tłumienia wspomnień przestępstwa (ryc. 1), przy czym P300 dla bodźców krytycznych były większe podczas przypominania sobie przestępstwa niż podczas jego tłumienia. Mapy rozkładu potencjałów na skórze głowy pokazują, że średnia różnica między bodźcami krytycznymi a neutralnymi w przedziale 450–800 ms w fazie ze współpracą wykazywała – w porównaniu z fazą niewinną – kanoniczne wzmocnienie często obserwowane w badaniach wiedzy sprawcy.

Natomiast gdy badani nie współpracowali i tłumili przywoływanie, udawało im się celowo uniknąć tego wzmocnienia. Statystyki średnich amplitud ERP w przedziale 450–800 ms (gdy efekt P300 był maksymalny) na środkowej elektrodzie ciemieniowej potwierdziły, że na poziomie grupowym dowolne modulacje efektów P300 związanych z pamięcią były skuteczne, o czym świadczyły istotne interakcje między kluczowymi kategoriami bodźców (krytyczny/neutralny) a fazą winną (winna ze współpracą/winna bez współpracy) w obu eksperymentach (eksperyment pierwszy: F(1,23) = 5.57, P < 0.05, cząstkowe η2 = 0.20; eksperyment drugi: F(1,23) = 10.19, P < 0.01, cząstkowe η2 = 0.31).

Te interakcje między typem bodźca a fazą winną nie były istotnie modulowane przez kolejność, w jakiej uczestnicy przechodzili poszczególne fazy, ponieważ dodanie kolejności faz jako zmiennej międzyosobowej nie zmieniło istotności interakcji dwuczynnikowych w żadnym z eksperymentów, a interakcje trójczynnikowe kolejność faz × typ bodźca × faza winna nie były istotne (oba F < 1, P > 0.7).

Ryc. 1. Uśrednione grupowo ERP w środkowej okolicy ciemieniowej i mapy rozkładu potencjałów dla różnych typów bodźców w obrębie bloków
Ryc. 1. Uśrednione grupowo ERP w środkowej okolicy ciemieniowej oraz mapy rozkładu potencjałów na skórze głowy, zestawiające różne typy bodźców w obrębie bloków w eksperymencie pierwszym (lewa kolumna) i eksperymencie drugim (prawa kolumna). Mapy topograficzne przedstawiają średnią różnicę między bodźcami krytycznymi a neutralnymi w przedziale 450–800 ms. Źródło: Bergström i in. (2013), Biological Psychology, licencja CC BY 3.0. Rycina w wersji oryginalnej (angielskiej).

Zaplanowane testy t wykazały, że w eksperymencie pierwszym, gdy uczestnicy byli w fazie ze współpracą, bodźce krytyczne wywoływały bardziej dodatnie ciemieniowe P300 niż bodźce neutralne (t(23) = 3.1, P < 0.01, d = 0.48), co replikuje wcześniejsze badania z wykorzystaniem testów wykrywania śladów pamięciowych, choć P300 dla bodźców docelowych były nadal nieco większe niż P300 dla bodźców krytycznych (t(23) = 2.8, P < 0.05, d = 0.31).

W wyraźnym kontraście, gdy w eksperymencie pierwszym uczestników poproszono, by nie współpracowali i tłumili swoją wiedzę, ich ERP wykazywały uderzające podobieństwo do obserwowanych w fazie niewinnej: P300 dla bodźców krytycznych nie różniły się od P300 dla bodźców neutralnych ani w fazie bez współpracy (t < 1, n.i., d = 0.03), w której wiedza o przestępstwie była obecna w pamięci, ani w fazie niewinnej (t = 1, n.i., d = 0.14), w której wspomnienie przestępstwa nie istniało. Istotnie większe P300 dla bodźców docelowych niż dla bodźców krytycznych obserwowano zarówno w fazie niewinnej (t(23) = 5.3, P < 0.001, d = 0.77), jak i w fazie bez współpracy (t(23) = 4.1, P < 0.001, d = 0.71).

W eksperymencie drugim, w którym kategorie bodźców docelowych i krytycznych miały mniejsze prawdopodobieństwo niż bodźce neutralne, ciemieniowe P300 dla bodźców docelowych rzeczywiście miały niemal dwukrotnie większą wielkość niż P300 dla bodźców docelowych w eksperymencie pierwszym, co jest zgodne z wcześniejszymi dowodami, że wielkość P300 jest często odwrotnie związana z prawdopodobieństwem bodźca (Donchin, 1981). Amplitudy P300 dla bodźców krytycznych również były wzmocnione w eksperymencie z niskim prawdopodobieństwem, zwłaszcza w fazie ze współpracą, w której P300 dla bodźców krytycznych były istotnie bardziej dodatnie niż P300 dla bodźców neutralnych (t(23) = 6.0, P < 0.001, d = 1.03), choć P300 dla bodźców docelowych były nadal większe niż P300 dla bodźców krytycznych (t(23) = 3.1, P < 0.01, d = 0.48).

W fazie bez współpracy P300 dla bodźców krytycznych były wzmocnione w porównaniu z P300 dla bodźców neutralnych (t(23) = 2.9, P < 0.01, d = 0.48), co wskazuje, że tłumienie aktywności związanej z pamięcią było nieco słabiej wyrażone przy wskazówkach dotyczących przestępstwa o niskim prawdopodobieństwie niż przy wskazówkach o równym prawdopodobieństwie. Podobnie jak w eksperymencie pierwszym, w eksperymencie drugim bodźce docelowe wiązały się z istotnie większymi P300 niż bodźce krytyczne zarówno w fazie niewinnej (t(23) = 7.6, P < 0.001, d = 1.81), jak i w fazie bez współpracy (t(23) = 6.7, P < 0.001, d = 0.99).

Konieczne jest wykazanie, że zmniejszona odpowiedź neuronalna na bodźce krytyczne w eksperymentach pierwszym i drugim nie wynikała z jakiegoś procesu ogólnego dla całej fazy, takiego jak poświęcanie mniejszej uwagi wszystkim bodźcom w fazie bez współpracy, lecz z rzeczywistego i ukierunkowanego wysiłku kontrolowania pamięci. Porównanie ERP między fazami ze współpracą, bez współpracy i niewinną (ryc. 2) wykazało, że dowolne modulacje P300 były specyficzne dla pamięci, ponieważ ograniczały się do bodźców krytycznych (prostokąty z linii przerywanej), bez modulacji P300 dla bodźców docelowych ani neutralnych.

Testy t nie wykazały rzetelnych różnic w amplitudzie P300 dla bodźców docelowych ani dla bodźców neutralnych w żadnym z eksperymentów (wszystkie t ≤ 1, wszystkie d < 0.17). Natomiast odpowiedzi P300 na bodźce krytyczne były istotnie mniejsze w fazie bez współpracy niż w fazie ze współpracą zarówno w eksperymencie pierwszym (t(23) = 2.7, P < 0.05, d = 0.50), jak i w eksperymencie drugim (t(23) = 3.0, P < 0.01, d = 0.52).

W eksperymencie pierwszym odpowiedzi P300 na bodźce krytyczne w fazie bez współpracy zmniejszyły się do tego stopnia, że były nieodróżnialne od odpowiedzi na bodźce krytyczne w fazie niewinnej (t < 1, n.i., d = 0.07); w eksperymencie drugim P300 dla bodźców krytycznych w fazie bez współpracy były bardziej dodatnie niż amplitudy P300 dla bodźców krytycznych w fazie niewinnej (t(23) = 2.3, P < 0.05, d = 0.57), co potwierdza, że w eksperymencie z niskim prawdopodobieństwem tłumienie nie było pełne, choć wyraźnie skuteczne w istotnym stopniu. Wyniki te zgodnie wskazują, że modulacje amplitudy P300 były całkowicie selektywne dla bodźców krytycznych, odzwierciedlając dowolne modulacje aktywności mózgu specyficznej dla pamięci.

Ryc. 2. Uśrednione grupowo ERP w środkowej okolicy ciemieniowej dla tych samych typów bodźców w różnych blokach
Ryc. 2. Uśrednione grupowo ERP w środkowej okolicy ciemieniowej, zestawiające te same typy bodźców w różnych blokach w eksperymencie pierwszym (lewa kolumna) i eksperymencie drugim (prawa kolumna). Źródło: Bergström i in. (2013), Biological Psychology, licencja CC BY 3.0. Rycina w wersji oryginalnej (angielskiej).

3.2.2. Indywidualna klasyfikacja winy

Ogólny wzorzec wyników indywidualnej klasyfikacji winy w analizie bootstrap był spójny dla różnych statystyk i progów ufności (ryc. 3). Wyniki te pokazują, że testy bootstrap amplitudy P300 „od linii bazowej do szczytu” i średniej amplitudy P300 dawały trafniejszą klasyfikację niż metoda P300 „od szczytu do szczytu”, zwłaszcza w eksperymencie pierwszym. Zastosowanie rygorystycznego progu 95% CI skutkowało akceptowalnymi odsetkami wyników fałszywie dodatnich dla wszystkich statystyk, natomiast liberalny próg 90% CI powodował obniżenie swoistości (zwłaszcza w przypadku statystyk P300 „od linii bazowej do szczytu” i „od szczytu do szczytu”) bez większego wzrostu czułości.

Przy liberalnym poziomie ufności 90% niedopuszczalnie wysoki odsetek uczestników był w fazie niewinnej błędnie klasyfikowany jako winni (tj. fałszywe alarmy) w przypadku miar P300 „od linii bazowej do szczytu” i „od szczytu do szczytu” (ok. 30%). Wszystkie miary wykazywały bardziej rozsądne odsetki fałszywych alarmów (12.5% lub mniej) przy rygorystycznym progu ufności 95%, z wyjątkiem miary „od szczytu do szczytu”, dla której odsetek ten był w eksperymencie drugim nadal dość wysoki (17%). Miara „od szczytu do szczytu” była ponadto szczególnie mało czuła w rozróżnianiu bodźców krytycznych i neutralnych we wszystkich fazach eksperymentu pierwszego, prawdopodobnie dlatego, że ujemny szczyt po P300 (Soskins i in., 2001) nie był zbyt wyraźny przy bodźcach krytycznych o równym prawdopodobieństwie.3

Ryc. 3. Odsetek uczestników sklasyfikowanych jako winni przy różnych statystykach testu bootstrap i progach klasyfikacji
Ryc. 3. Odsetek uczestników sklasyfikowanych jako winni przy zastosowaniu różnych statystyk w teście bootstrap i przy różnych progach klasyfikacji winy. Źródło: Bergström i in. (2013), Biological Psychology, licencja CC BY 3.0. Rycina w wersji oryginalnej (angielskiej).

W eksperymencie pierwszym, dla wszystkich miar, odsetek uczestników sklasyfikowanych jako winni był bardzo podobny w fazie niewinnej, w której nie było wiedzy o przestępstwie, i w fazie bez współpracy, w której uczestnik posiadał wiedzę sprawcy. To podobieństwo faz niewinnej i bez współpracy kontrastowało z fazą ze współpracą, w której wskaźniki wykrywania były wyraźnie wyższe (z wyjątkiem miary „od szczytu do szczytu”, jak opisano powyżej). W eksperymencie drugim, z rzadkimi bodźcami krytycznymi dotyczącymi wiedzy sprawcy, wskaźniki poprawnego wykrywania w fazach winnych były ogólnie wyższe niż w eksperymencie pierwszym. Jednak nawet w tych korzystniejszych warunkach tłumienie wspomnień przestępstwa znacząco obniżało wskaźniki wykrywania w porównaniu z sytuacją, gdy uczestnicy przypominali sobie przestępstwo.

Przy bliższej analizie okazało się, że około połowa uczestników eksperymentu pierwszego nie wykazywała w przypadku żadnej z miar rzetelnego wzmocnienia P300 dla bodźców docelowych w porównaniu z bodźcami neutralnymi. Niski wskaźnik wykrywania w tym eksperymencie wynikał zatem prawdopodobnie z obniżonego stosunku sygnału do szumu (SNR) z powodu ogólnie mniejszych P300, gdy bodźce krytyczne prezentowano częściej.

Aby ocenić wzorzec wykrywania u osób z dobrym SNR, sprawdziliśmy również klasyfikację dla każdej miary i progu, uwzględniając jedynie uczestników, którzy w danej analizie wykazywali rzetelną różnicę między bodźcami docelowymi a neutralnymi (ponieważ różnicę tę można uznać za punkt odniesienia, z którym można porównać różnicę między bodźcami krytycznymi a neutralnymi, np. Farwell i Donchin, 1991; zob. też Iacono, 2007); wyniki przedstawiono w tabeli 1. W eksperymencie pierwszym analizy te selektywnie zwiększyły wskaźniki wykrywania w fazach ze współpracą średnio o 24%, podczas gdy średnie wskaźniki wykrywania w fazach bez współpracy wzrosły jedynie o 4%. W eksperymencie drugim większość uczestników wykazywała rzetelne różnice między bodźcami docelowymi a neutralnymi, w związku z czym analiza warunkowa zwiększyła średnie wskaźniki wykrywania jedynie o 4% w obu fazach.

Zatem przy uwzględnieniu wyłącznie uczestników z wysokim SNR klasyfikacja winy w fazie ze współpracą była bardziej zbliżona dla bodźców krytycznych o równym prawdopodobieństwie i dla bodźców rzadkich. Co istotne dla naszych wniosków, analiza warunkowa potwierdziła, że niski wskaźnik wykrywania w fazie bez współpracy w eksperymencie pierwszym nie wynikał z niskiego SNR. Przeciwnie, niski SNR wydawał się zacierać różnicę między fazami ze współpracą i bez współpracy, ponieważ różnica ta zwiększała się po wykluczeniu uczestników, którzy nie wykazywali rzetelnych różnic między bodźcami docelowymi a neutralnymi.

Tabela 1. Warunkowa klasyfikacja winy i wyniki pola pod krzywą (AUC) w poszczególnych eksperymentach i dla poszczególnych miar bootstrap.
Faza CI Eksperyment pierwszy Eksperyment drugi
Od linii bazowej do szczytu Średnia Od szczytu do szczytu Od linii bazowej do szczytu Średnia Od szczytu do szczytu
% N % N % N % N % N % N
Warunkowa klasyfikacja winy
Ze współpracą 95% 50 10 67 9 29 7 76 21 53 17 70 20
90% 58 12 63 11 33 9 73 22 76 21 82 22
Bez współpracy 95% 14 7 10 10 11 9 39 23 28 18 55 22
90% 14 14 17 12 25 12 48 23 35 20 61 23
Niewinny 95% 0 13 0 11 0 14 14 21 6 17 17 24
90% 13 15 25 12 20 15 32 22 5 19 33 24
 
Pola pod krzywymi (w nawiasach błędy standardowe)
Ze współpracą vs. niewinny 0.60 (0.08) 0.66 (0.07) 0.47 (0.08) 0.84 (0.07) 0.87 (0.06) 0.83 (0.06)
Bez współpracy vs. niewinny 0.47 (0.10) 0.52 (0.14) 0.45 (0.08) 0.69 (0.09) 0.70 (0.09) 0.76 (0.08)
 
Test Z dla par różnicy AUC
Wynik Z 1.61 1.62 0.17 2.13 2.34 1.10
Wartość P 0.054 0.053 0.431 0.017 0.010 0.077

Uwaga: CI – przedział ufności; % – odsetek uczestników, u których P300 dla bodźców krytycznych były rzetelnie większe niż dla bodźców neutralnych, spośród tych, u których w danej analizie P300 dla bodźców docelowych były również rzetelnie większe niż dla bodźców neutralnych; N – liczba uwzględnionych uczestników.

Zbiorcze miary trafności klasyfikacji AUC (tabela 1) potwierdziły ogólny obraz, zgodnie z którym – mimo że statystyki na poziomie grupowym były wysoce istotne – indywidualna klasyfikacja w eksperymencie pierwszym była ogólnie słaba. W eksperymencie drugim trafność klasyfikacji obliczona na podstawie krzywej ROC dla „trafień” w fazie ze współpracą w zestawieniu z „fałszywymi alarmami” w fazie niewinnej była podobna do wyników wcześniejszych badań GKT opartych na przewodnictwie skórnym (Ben-Shakhar i Elaad, 2003), lecz nadal niższa niż we wcześniejszych badaniach GKT opartych na P300 (Ben-Shakhar, komunikacja osobista).

Co istotne, trafność klasyfikacji była niższa w obu eksperymentach i dla wszystkich miar, gdy obliczano ją na podstawie „trafień” w warunku bez współpracy. Porównanie miar AUC za pomocą opartego na metodzie jackknife testu Z dla prób zależnych (Hanley i Hajian-Tilaki, 1997) wykazało istotnie lub marginalnie istotnie wyższe wartości AUC dla fazy ze współpracą niż dla fazy bez współpracy dla wszystkich miar bootstrap w obu eksperymentach, z wyjątkiem miary „od szczytu do szczytu” w eksperymencie pierwszym, ponieważ miara ta nie wykryła wiedzy sprawcy w żadnej z faz eksperymentu pierwszego (tabela 1). Analiza AUC potwierdziła zatem, że wywołane tłumieniem obniżenie indywidualnych wskaźników wykrywania nie zależało od arbitralnie wybranych punktów odcięcia klasyfikacji.

Podsumowując, indywidualne wyniki analizy bootstrap potwierdziły, że znaczny odsetek uczestników skutecznie stłumił przypominanie sobie przestępstwa i uniknął wykrycia. Choć dokładne odsetki skuteczności różniły się w pewnym stopniu w zależności od konkretnej metody klasyfikacji i progu, globalny wzorzec był spójny: średnio dla obu eksperymentów, wszystkich miar i progów o 22% więcej uczestników klasyfikowano jako winnych, gdy współpracowali, niż gdy tłumili wspomnienia przestępstwa.

3.3. Całogłowowa analiza PLS danych ERP

Wyniki analizy PLS testującej kontrasty parami w każdej z faz wykrywania i w każdym oknie czasowym przedstawiono w tabeli 2. We wszystkich fazach wykrywania w obu eksperymentach występowały wysoce istotne całogłowowe różnice między bodźcami docelowymi a krytycznymi, przy czym różnica ta była najsilniej istotna w oknie czasowym 400–800 ms. Całogłowowa różnica między bodźcami krytycznymi a neutralnymi była również wysoce istotna w fazach ze współpracą – w przedziale 400–800 ms w eksperymencie pierwszym i w przedziale 400–1200 ms w eksperymencie drugim. Nie stwierdzono natomiast istotnych różnic między bodźcami krytycznymi a neutralnymi w fazach niewinnej i bez współpracy w żadnym oknie czasowym ani w żadnym z eksperymentów.

Wyniki całogłowowej analizy PLS odzwierciedlały zatem ten sam wzorzec P300 co analiza ogniskowa w okolicy ciemieniowej (z tym wyjątkiem, że różnica P300 między bodźcami krytycznymi a neutralnymi w eksperymencie drugim nie osiągnęła istotności w analizie całogłowowej[Przyp. tłum.: oryginał nie precyzuje, o którą fazę chodzi; zgodnie z tabelą 2 w fazie ze współpracą różnica ta była istotna (0.001), a zatem uwaga może dotyczyć wyłącznie fazy bez współpracy, w której analiza ogniskowa wykazała istotną różnicę (t(23) = 2.9), a PLS – nie (0.158).]), bez dodatkowych wskazań winy w ERP w globalnych danych czasoprzestrzennych, gdy uczestnicy nie współpracowali i tłumili przypominanie sobie przestępstwa.

Tabela 2. Wartości istotności kontrastów w całogłowowej analizie PLS, oszacowane na podstawie 1000 permutacji.
Faza Porównanie Eksperyment pierwszy Eksperyment drugi
0–400 ms 400–800 ms 800–1200 ms 0–400 ms 400–800 ms 800–1200 ms
Ze współpracą Bodźce krytyczne vs. neutralne 0.344 0.006 0.029 0.400 0.001 0.001
Bodźce krytyczne vs. docelowe 0.120 0.001 0.183 0.302 0.005 0.020
 
Bez współpracy Bodźce krytyczne vs. neutralne 0.619 0.345 0.390 0.216 0.158 0.450
Bodźce krytyczne vs. docelowe 0.023 0.000 0.236 0.042 0.000 0.009
 
Niewinny Bodźce krytyczne vs. neutralne 0.758 0.748 0.950 0.787 1.000 0.907
Bodźce krytyczne vs. docelowe 0.126 0.000 0.229 0.002 0.000 0.001

3.4. Wyniki końcowych testów przypominania

Średnią trafność w testach końcowych przedstawiono w tabeli 3. W zadaniu trafności lokalizacji z czterema możliwościami wyboru wyniki we wszystkich warunkach przekraczały poziom przypadku, nie stwierdzono jednak istotnych efektów głównych ani interakcji. Gdy uczestników proszono o przypomnienie sobie, które przedmioty pojawiły się w każdym pomieszczeniu, wystąpił efekt główny warunku (F(2,92) = 11.4, P < 0.001, cząstkowe η2 = 0.20), lecz bez interakcji z eksperymentem (F(2,92) = 1.2, P > 0.3, cząstkowe η2 = 0.03).

Efekt główny warunku wynikał z istotnie wyższej trafności przypominania przedmiotów (w odniesieniu do α = 0.0167 skorygowanego metodą Bonferroniego dla trzech testów post hoc w rodzinie porównań) dla przedmiotów wielokrotnie przypominanych niż dla elementów wielokrotnie tłumionych (t(47) = 2.5, P < 0.0167, d = 0.37) i dla elementów bazowych (t(47) = 5.0, P < 0.001, d = 0.68), a także z tendencji do wyższej trafności dla elementów tłumionych niż dla elementów bazowych (t(47) = 2.0, P = 0.046, d = 0.27), przy danych połączonych z obu eksperymentów.

Tabela 3. Odsetek poprawnych odpowiedzi w końcowych testach przypominania lokalizacji i przedmiotów.
Test Warunek Eksperyment pierwszy Eksperyment drugi
M SEM M SEM
Lokalizacja Przypominanie 0.65 0.05 0.63 0.05
Tłumienie 0.55 0.04 0.67 0.04
Warunek bazowy 0.60 0.04 0.62 0.04
 
Przedmiot Przypominanie 0.67 0.05 0.46 0.05
Tłumienie 0.52 0.05 0.41 0.05
Warunek bazowy 0.46 0.04 0.40 0.04

M – średnia; SEM – błąd standardowy średniej.[Przyp. tłum.: objaśnienie skrótów dodane przez tłumacza; w oryginale tabela nie ma przypisu.]

4. Dyskusja

Niniejsze badanie stanowi pierwszą demonstrację, że aktywność mózgu związana z pamięcią, normalnie wywoływana przez wskazówki przypominające o obciążającej wiedzy, może być celowo tłumiona. Zgodnie z typowymi badaniami wiedzy sprawcy jako bodźców krytycznych użyliśmy niezwykle silnych wskazówek przywoływania – słów oznaczających przedmioty jako wskazówek przypominających o szczegółowo zakodowanych zdjęciach tych przedmiotów – co powinno znacznie zwiększać dominację (silną gotowość) reakcji przypominania w porównaniu z wcześniej opublikowanymi badaniami nad tłumieniem przywoływania (Anderson i in., 2004; Bergström i in., 2007, 2009a, 2009b; Depue i in., 2007; Hanslmayr i in., 2009; Mecklinger i in., 2009).

Co więcej, ERP dla tych silnych wskazówek porównywano z ERP dla wcześniej niewidzianych bodźców kontrolnych, które z małym prawdopodobieństwem wywołują aktywność mózgu związaną z pamięcią. Mimo tych trudności tłumienie ciemieniowej pozytywności ERP było wysoce skuteczne i obniżało wskaźniki wykrywania osób winnych.

Niniejsze badanie stanowi pierwszą demonstrację, że aktywność mózgu związana z pamięcią, normalnie wywoływana przez wskazówki przypominające o obciążającej wiedzy, może być celowo tłumiona.Bergström i in., 2013

4.1. Implikacje teoretyczne

Co istotne, dowolne modulacje amplitud ciemieniowych ERP były specyficzne dla bodźców krytycznych – w żadnym z eksperymentów nie stwierdzono istotnych modulacji ERP dla bodźców docelowych ani bodźców kontrolnych między fazami. Wynik ten jest godny uwagi, ponieważ potwierdza, że efekty ERP dla bodźców krytycznych najprawdopodobniej nie wynikały z jakiegoś procesu ogólnego dla całej fazy, takiego jak poświęcanie przez uczestników mniejszej uwagi wszystkim bodźcom w fazie bez współpracy. Różnice ERP dla bodźców krytycznych między fazami ze współpracą i bez współpracy można natomiast z przekonaniem interpretować jako skuteczne dowolne modulacje aktywności mózgu specyficznej dla pamięci.

W istocie, gdy prezentowaliśmy częste wskazówki przypominające o przestępstwie, wysiłki winnych uczestników zmierzające do stłumienia przywoływania sprawiały, że amplitudy ciemieniowe stawały się nieodróżnialne od tych, które wykazywali, gdy byli niewinni. To podobieństwo profili ERP w fazach bez współpracy i niewinnej sugeruje, że gdy bodźce krytyczne i neutralne są równie prawdopodobne, podejrzani mogą dowolnie tłumić przywoływanie i modulować odpowiedzi neuronalne na bodźce krytyczne dotyczące przestępstwa, maskując przechowywaną wiedzę tak, że wydają się niewinni.

Wynik ten stanowi zatem istotne rozszerzenie wcześniejszych ustaleń, że późna ciemieniowa pozytywność ERP, zwykle interpretowana jako korelat przypominania epizodycznego, w dużej mierze podlega dowolnej kontroli (Bergström i in., 2007, 2009a, 2009b; Dzulkifli i Wilding, 2005; Hanslmayr i in., 2009; Herron i Rugg, 2003; Mecklinger i in., 2009). Ta zdolność do kontrolowania przywoływania może częściowo wynikać z wcześniej wykazanej zdolności do celowego modulowania aktywności mnemonicznej w przyśrodkowych płatach skroniowych i innych obszarach mózgu zaangażowanych w reprezentację i przywoływanie śladów pamięciowych (Anderson i in., 2004; Benoit i Anderson, 2012; Butler i James, 2010; Depue i in., 2007; Levy i Anderson, 2012).

W drugim eksperymencie zmniejszyliśmy prawdopodobieństwo wskazówek dotyczących przestępstwa, aby uczynić je subiektywnie nieoczekiwanymi i zbadać, czy wrażliwe na prawdopodobieństwo ciemieniowe efekty ERP również poddają się tłumieniu. Kwestia ta jest istotna, ponieważ w większości zastosowań GKT wykorzystuje się schematy z niskim prawdopodobieństwem. Znaczny odsetek uczestników skutecznie ukrył wspomnienia przestępstwa nawet w tych bardziej wymagających okolicznościach, choć tłumienie było nieco słabiej wyrażone niż przy wskazówkach o równym prawdopodobieństwie. Wynik ten wskazuje na warunek graniczny dowolnej kontroli aktywności mózgu związanej z pamięcią i sugeruje, że subiektywna oczekiwalność bodźca jest ważnym czynnikiem warunkującym skuteczność tłumienia.

Dokładne znaczenie funkcjonalne tego wyniku jest jednak niejasne, ponieważ uważa się, że ciemieniowe pozytywności ERP w oknie czasowym P300 odzwierciedlają addytywny wkład wielu niezależnych źródeł (Johnson, 1986). W zadaniach pamięciowych zarówno wrażliwe na prawdopodobieństwo procesy poznawcze związane z oceną bodźca (np. Sutton, Braren, Zubin i John, 1965), jak i niewrażliwe na prawdopodobieństwo procesy poznawcze odzwierciedlające powodzenie przypominania epizodycznego (np. Vilberg i in., 2006) mogą generować pozytywności ERP nakładające się w ciemieniowych okolicach skóry głowy.

Możliwe zatem, że zróżnicowanie prawdopodobieństwa bodźców krytycznych między eksperymentami zmieniło względny wkład tych leżących u podstaw procesów składowych w amplitudy rejestrowane na powierzchni głowy. W eksperymencie pierwszym ciemieniowe pozytywności ERP mogły być związane przede wszystkim z przypominaniem epizodycznym (ER). W eksperymencie drugim zwiększone amplitudy P300 mogły wynikać z addytywnego działania przypominania epizodycznego i związanych z prawdopodobieństwem procesów typu „oddball” (O) (tj. ER + O).

Jedna ze spekulatywnych interpretacji naszych danych zakłada, że te odrębne procesy są w różnym stopniu podatne na mechanizmy dowolnej kontroli, przy czym komponent ER związany z przypominaniem epizodycznym jest bardziej podatny niż wrażliwy na prawdopodobieństwo komponent O. Wyjaśnienie to mogłoby tłumaczyć, dlaczego względna różnica między bodźcami krytycznymi w fazie ze współpracą (ER+) i bez współpracy (ER−) była podobna w obu eksperymentach, mimo że w eksperymencie drugim amplitudy ERP dla bodźców krytycznych były ogólnie zwiększone w obu warunkach (O+). Alternatywnie rzadkie wskazówki mogą po prostu utrudniać uruchomienie mechanizmów kontroli poznawczej niezbędnych do stłumienia przywoływania z powodu braku przygotowania (por. Hanslmayr i in., 2009) lub wprawy.

W opartej na danych analizie całogłowowej sprawdziliśmy, czy występują alternatywne efekty ERP, które mogłyby posłużyć do diagnozowania winy w sytuacji stłumienia P300, takie jak efekty związane z procesami kontroli poznawczej angażowanymi w tłumienie przywoływania. Co zaskakujące, choć dane behawioralne i samoopisy wskazywały, że tłumienie przywoływania wymagało dużego wysiłku, analiza ta nie ujawniła rzetelnych dowodów na występowanie efektów ERP związanych z kontrolą4, w przeciwieństwie do wcześniejszej literatury (Bergström i in., 2009a, 2009b; Hanslmayr i in., 2009; Mecklinger i in., 2009).

Jednym z wyjaśnień tej rozbieżności może być to, że we wcześniejszych badaniach uczestnicy musieli przełączać się z próby na próbę między tłumieniem a przywoływaniem informacji z tego samego kontekstu zdarzenia, podczas gdy w obecnym zadaniu uczestnicy musieli tłumić przywoływanie przestępstwa przez całą fazę eksperymentu. Takie blokowe tłumienie przywoływania może wiązać się z bardziej długotrwałymi wzorcami aktywacji mózgu niż obserwowane we wcześniejszych badaniach. Długotrwałą aktywność mózgu trudno jest mierzyć za pomocą ERP, ponieważ ERP są wrażliwe przede wszystkim na przejściowe wzorce aktywności mózgu zsynchronizowane z początkiem zdarzeń definiowanych zewnętrznie.

Końcowy test przypominania przeprowadzony po fazie wykrywania winy potwierdził, że manipulacja tłumieniem przywoływania wpłynęła na późniejsze przechowywanie badanych wspomnień. W porównaniu z przypominaniem przedmiotów z fazy ze współpracą przedmioty wielokrotnie przywoływane wskazówkami w fazie bez współpracy były rzetelnie gorzej zapamiętane, co wskazuje, że uczestnicy byli w stanie ograniczyć przypominanie sobie przestępstwa mimo powtarzających się wskazówek. Elementy tłumione były jednak nadal w pewnym stopniu wzmocnione w porównaniu z przedmiotami bazowymi, których nigdy nie prezentowano w pośrednim zadaniu GKT.

Wynik ten kontrastuje z wcześniejszymi ustaleniami, że wielokrotne tłumienie przywoływania w odpowiedzi na wskazówkę może istotnie pogorszyć przypominanie unikanych wspomnień w porównaniu z warunkiem bazowym (np. Anderson i Green, 2001; Anderson i in., 2004; Bergström i in., 2009b; Depue i in., 2007). Tendencja do lepszego zapamiętania elementów tłumionych w stosunku do elementów bazowych niezależnie potwierdza subiektywnie bardzo wysoką trudność zadania tłumienia przypominania, zgłaszaną przez uczestników, a tym samym to, że kontrola mnemoniczna, widoczna w zmniejszonej amplitudzie ciemieniowej, była wynikiem wysiłkowej kontroli.

Tak duża natrętność wspomnień była oczekiwana, zważywszy, że wskazówki bezpośrednio odnosiły się do samych przedmiotów, a więc prawdopodobnie miały wiele cech wspólnych z wspomnieniami przeznaczonymi do stłumienia (zob. Anderson i Spellman, 1995). Tłumienie przywoływania jest zatem prawdopodobnie trudniejsze przy nakładających się wskazówkach stosowanych w GKT niż przy nienakładających się parach wskazówka–skojarzenie, wykorzystywanych w innych badaniach nad tłumieniem pamięci (np. Anderson i Green, 2001). Niemniej jednak możliwe jest, że przy innym protokole przestępcy byliby w stanie tłumić wspomnienia przestępstwa aż do poziomu istotnego zapominania poniżej warunku bazowego.

4.2. Implikacje praktyczne

Kilka wcześniejszych badań wykazało, że przeciwdziałania mogą obniżać skuteczność wykrywania winy na podstawie pamięci za pomocą ERP. W części z nich uczestników uczono ukrytych reakcji na neutralne bodźce kontrolne (np. Rosenfeld i in., 2004, 2008; Meixner i Rosenfeld, 2010), w celu zwiększenia P300 dla bodźców neutralnych, a tym samym upodobnienia bodźców krytycznych i neutralnych. W innych uczono uczestników wykonywania dodatkowych ukrytych reakcji na bodźce docelowe w celu zwiększenia ich względnej wyrazistości, co zmniejszało zasoby uwagi dostępne do przetwarzania bodźców krytycznych i neutralnych (Mertens i Allen, 2008).

Co istotne, żadne wcześniejsze badanie nie oceniało, czy aktywność mózgu związana z pamięcią w odpowiedzi na wskazówki dotyczące przestępstwa może być dowolnie i specyficznie kontrolowana. Nasze badanie jest zatem pierwszym, które podważa kluczowe założenie, że aktywność mózgu związana z pamięcią jest automatycznie wywoływana, gdy podejrzanym prezentuje się wskazówki dotyczące przestępstwa. Obecne wyniki pokazują, że to założenie testów wykrywania śladów pamięciowych nie zawsze jest uzasadnione.

Możliwość uogólnienia naszych wyników jest w pewnym stopniu utrudniona przez mnogość różnych protokołów testów wiedzy sprawcy i technik klasyfikacji opracowanych przez różne zespoły (np. Allen i in., 1992; Farwell i Donchin, 1991; Rosenfeld i in., 1991, 2004). Choć staraliśmy się, by nasz schemat badania był możliwie jak najbardziej podobny do typu protokołu, który – jak można argumentować – jest najbardziej rozpowszechniony w literaturze dotyczącej GKT, wprowadziliśmy pewne nowe elementy, aby móc manipulować tłumieniem przywoływania i badać jego późniejszy wpływ na pamięć (Anderson i Green, 2001).

Zastosowaliśmy na przykład bardzo rozbudowaną fazę kodowania, aby zapewnić wysoką natrętność wspomnień przestępstwa, a nasza manipulacja wykorzystywała inne instrukcje niż praktyczne zastosowania badań GKT. Większość stosowanych w praktyce procedur GKT wykorzystuje bodźce krytyczne o niskim prawdopodobieństwie, a zatem choć nasz pierwszy eksperyment był teoretycznie istotny z punktu widzenia wcześniejszych prac nad tłumieniem pamięci, to dla zastosowań praktycznych najbardziej istotny był drugi eksperyment, z bodźcami krytycznymi o niskim prawdopodobieństwie.

Tak więc, choć nasz schemat badania kładł nacisk na trafność wewnętrzną, niektóre jego aspekty cechowały się obniżoną trafnością ekologiczną. Ponadto wykazano, że nowo opracowane protokoły są trafniejsze i bardziej odporne na inne rodzaje przeciwdziałań (Rosenfeld i in., 2008; Rosenfeld i Labkovsky, 2010). To, czy tłumienie przywoływania można skutecznie zastosować w tych alternatywnych protokołach, jest kwestią empiryczną. Konieczne są również dalsze badania, aby ustalić, czy próby tłumienia mogą ograniczać wykrywanie winy na podstawie behawioralnych lub autonomicznych (ANS) miar pamięci (przegląd: Ben-Shakhar i Elaad, 2003).

Kontekst

Badanie dotyczy testów opartych na zapisie EEG (ERP, P300), a nie klasycznego badania wariograficznego (poligraficznego), w którym rejestruje się reakcje autonomiczne – oddech, reakcję elektrodermalną i zmiany w układzie krążenia. Autorzy sami zaznaczają, że to, czy celowe tłumienie przywoływania wpływa także na miary autonomiczne lub behawioralne, wymaga odrębnych badań. Opisany efekt dotyczy przede wszystkim ryzyka wyników fałszywie ujemnych, czyli niewykrycia osoby posiadającej wiedzę o zdarzeniu.

Kluczowe jest także, by przeciwdziałania polegające na tłumieniu zostały ocenione poza laboratorium. Po pierwsze, wspomnienia rzeczywistego przestępstwa mogą różnić się natrętnością od wspomnień z symulacji przestępstwa, co mogłoby wpływać na skuteczność tłumienia. Po drugie, prawdziwi przestępcy prawdopodobnie różnią się od typowych ochotników biorących udział w badaniach motywacją do kontrolowania przywoływania. Ponieważ naszym celem było eksperymentalne wykazanie zdolności ludzi do kontrolowania aktywności mózgu związanej z pamięcią, manipulowaliśmy tym, czy nasi ochotnicy mieli przywoływać, czy tłumić wspomnienia przestępstwa.

Oczywiście w rzeczywistej sytuacji przestępstwa podejrzany z większym prawdopodobieństwem będzie próbował tłumić wspomnienia przestępstwa niż celowo je przywoływać. Natomiast ochotnicy uczestniczący w laboratoryjnych badaniach testów wiedzy sprawcy są prawdopodobnie bardziej skłonni do współpracy niż rzeczywiści podejrzani. Typowi ochotnicy biorący udział w badaniach, którzy nie otrzymali instrukcji dotyczących przeciwdziałań, będą mieli niewielką motywację do tłumienia przywoływania, a nawet mogą celowo przywoływać wspomnienia przestępstwa w reakcji na charakterystyki żądania (ang. demand characteristics; np. Orne, 1962). Taka współpraca ze strony ochotników prowadziłaby do przeszacowania zdolności testu do wykrywania śladów pamięciowych w rzeczywistej sytuacji przestępstwa.

Taka współpraca ze strony ochotników prowadziłaby do przeszacowania zdolności testu do wykrywania śladów pamięciowych w rzeczywistej sytuacji przestępstwa.Bergström i in., 2013

Niemniej jednak, mimo różnic metodologicznych, niniejsze badanie ma istotne implikacje praktyczne, ponieważ podważa założenie, że aktywność mózgu związana z pamięcią pozostaje poza dowolną kontrolą, a zatem jest bardziej odporna na przeciwdziałania niż inne miary fizjologiczne i behawioralne (np. Lykken, 1998; zob. Ben-Shakhar, 2011). Nasze wyniki wykazały bezprecedensowy stopień skuteczności celowej kontroli nad aktywnością mózgu związaną z pamięcią, przy niewielkim specjalnym treningu, a także to, że kontrolę tę można wykorzystać jako skuteczne przeciwdziałanie podczas testów wykrywania śladów pamięciowych. Wyniki te pokazują zatem, że tłumienie przywoływania stanowi co do zasady wyzwanie dla testów wykrywania winy opierających się na mózgowych markerach pamięci.

Wykazana tutaj zdolność niewspółpracujących podejrzanych, zmotywowanych do ukrycia swojej winy, do tłumienia aktywności neuronalnej związanej z pamięcią budzi obawy co do trafności testów wykrywania śladów pamięciowych opartych na ERP jako środka ustalania winy lub niewinności w sprawach karnych. Wraz z wcześniejszymi dowodami (Mertens i Allen, 2008; Rosenfeld i in., 2004) obecne wyniki wskazują na konkretny problem zwiększonej liczby wyników fałszywie ujemnych w testach wykrywania śladów pamięciowych, co oznacza, że szczególnie ryzykowne jest wnioskowanie o niewinności podejrzanego na podstawie wyniku negatywnego.

Obawy te są istotne, ponieważ argumentowano, że metody oparte na ERP P300 mogą w sposób rzetelny wykazać, iż podejrzany nie posiada wiedzy o przestępstwie, oraz że techniki te odegrały kluczową rolę w doprowadzeniu do uwolnienia podejrzanych w rzeczywistych sprawach sądowych (zob. McCall, 2004).

Choć nie każdemu uczestnikowi udało się uniknąć wykrycia we wszystkich okolicznościach, nasze wyniki wskazują, że nawet w sytuacjach najkorzystniejszych dla wykrywania winy co najmniej dodatkowe 20% winnych podejrzanych mogłoby zostać błędnie sklasyfikowanych i potencjalnie uwolnionych w wyniku celowego tłumienia przywoływania, co może mieć poważne konsekwencje w rzeczywistości. Choć gdy tego rodzaju dowody rozpatrywano w sprawach sądowych w USA, przeważał sceptycyzm, zarówno same metody, jak i ich status prawny wciąż ewoluują, co niedawno zauważono w czasopiśmie Science (Miller, 2010).

5. Wnioski

W dwóch eksperymentach wykazaliśmy, że brak rzetelnie wzmocnionej odpowiedzi mózgu na wskazówki dotyczące przestępstwa nie jest jednoznacznym dowodem na to, że w mózgu danej osoby nie ma odpowiednich wspomnień. Obecność lub brak aktywności mózgu związanej z pamięcią wydaje się raczej odzwierciedlać przede wszystkim to, czy dana osoba ma subiektywne doświadczenie przypominania sobie (por. Allen i Mertens, 2009; Rissman i in., 2010).

Brak aktywności mózgu związanej z pamięcią w odpowiedzi na wskazówki wskazuje zatem, że podejrzany nie przypomina sobie powiązanego przestępstwa w tym konkretnym momencie, ale nie przesądza o tym, że w jego mózgu nie są przechowywane żadne wspomnienia takiego przestępstwa. Werdykt „niewinny” w teście wiedzy sprawcy może wynikać z tego, że podejrzany jest rzeczywiście niewinny, z tego, że zapomniał konkretne badane szczegóły przestępstwa, albo z tego, że jest silnie zmotywowany do ukrycia swojej wiedzy i celowo tłumi wspomnienia przestępstwa.

W dwóch eksperymentach wykazaliśmy, że brak rzetelnie wzmocnionej odpowiedzi mózgu na wskazówki dotyczące przestępstwa nie jest jednoznacznym dowodem na to, że w mózgu danej osoby nie ma odpowiednich wspomnień.Bergström i in., 2013

Podziękowania

Dziękujemy Christinie Meier za pomoc w zbieraniu danych, a prof. Gershonowi Ben-Shakharowi i anonimowemu recenzentowi za konstruktywne uwagi w trakcie procesu recenzji. Praca była finansowana z grantów DFG RI-1847/1-1, SFB779TPA7 i SFB779TPA10N (A.R.-K.), przez Fundację Alexandra von Humboldta (A.R.-K.), przez kraj związkowy Saksonia-Anhalt (A.R.-K.), z grantu MRC MC-A060-5PR00 (M.C.A.), z grantu BBSRC BB/G014795/1 (J.S.S.) oraz ze wspólnej nagrody MRC i Wellcome Trust (J.S.S.).

Przypisy

  • ☆ Jest to artykuł w otwartym dostępie, rozpowszechniany na warunkach licencji Creative Commons Uznanie autorstwa (Creative Commons Attribution License), która zezwala na nieograniczone wykorzystywanie, rozpowszechnianie i reprodukowanie w dowolnym medium, pod warunkiem podania autora i źródła oryginału.
  1. Późną ciemieniową pozytywność ERP w tych eksperymentach określamy mianem efektu P300, zgodnie z typowymi badaniami GKT. Jak jednak omówiono, znaczenie funkcjonalne ciemieniowych pozytywności ERP w oknie czasowym P300 jest niejasne, ponieważ mogą one być związane zarówno z procesami oceny bodźca, jak i z przypominaniem epizodycznym.
  2. Można by się obawiać, że poinformowanie uczestników, iż są niewinni, mogło w jakiś sposób doprowadzić do innych efektów ERP w fazie niewinnej niż w fazach winnych. Co istotne – uprzedzając wyniki – tak nie było. Nie stwierdzono mierzalnych różnic w przebiegach ERP dla bodźców docelowych i neutralnych między trzema fazami, co wskazuje, że instrukcje nie wpłynęły na ERP w fazie niewinnej.
  3. Proponowano, że miara P300 „od szczytu do szczytu” lepiej wykrywa wiedzę sprawcy niż inne miary bootstrap (Soskins i in., 2001), a nasze wyniki wydają się niezgodne z tym argumentem. Miara „od szczytu do szczytu” opiera się jednak na trafnym oszacowaniu ujemnego szczytu po P300, który w naszych danych nie był zbyt wyraźny, zwłaszcza w eksperymencie pierwszym. Ponieważ nasze eksperymenty (zwłaszcza eksperyment pierwszy) w istotny sposób różniły się schematem od wcześniejszych protokołów GKT, różnice te mogły zmienić procesy poznawcze zaangażowane w wykonywanie zadania, a tym samym wpłynąć na morfologię ERP. Nie uważamy zatem, by nasze wyniki jednoznacznie rozstrzygały kwestię, która miara bootstrap jest ogólnie najskuteczniejsza w wykrywaniu wiedzy sprawcy w różnych paradygmatach.
  4. Zaobserwowano tendencję do bardziej ujemnych ERP w okolicach czołowych dla bodźców krytycznych w tym samym oknie czasowym co ciemieniowy P300, zwłaszcza w fazie ze współpracą (zob. mapy rozkładu potencjałów na ryc. 1). Te czołowe negatywności nie były zatem specyficznie związane z tłumieniem, lecz wydawały się odwrotnie powiązane z ciemieniowymi pozytywnościami P300, a więc mogą odzwierciedlać ujemny biegun pola dipolowego pochodzącego z tego samego generatora co P300. Ponieważ czołowe negatywności nie dostarczyły w naszych danych dodatkowych informacji diagnostycznych dotyczących winy lub niewinności (zob. jednak Farwell i Smith, 2001), nie omawiamy tych efektów szerzej.

Bibliografia

  1. Allen, J.J., Iacono, W.G., & Danielson, K.D. (1992). The identification of concealed memories using the event-related potential and implicit behavioral measures: A methodology for prediction in the face of individual differences. Psychophysiology, 29, 504–522. 10.1111/j.1469-8986.1992.tb02024.x
  2. Allen, J.J.B., & Mertens, R. (2009). Limitations to the detection of deception: True and false recollections are poorly distinguished using an event-related potential procedure. Social Neuroscience, 4, 473–490. 10.1080/17470910802109939
  3. Anderson, M.C., Ochsner, K.N., Kuhl, B., Cooper, J., Robertson, E., & Gabrieli, S.W. (2004). Neural systems underlying the suppression of unwanted memories. Science, 303, 232–235. 10.1126/science.1089504
  4. Anderson, M.C., & Green, C. (2001). Suppressing unwanted memories by executive control. Nature, 410, 366–369. 10.1038/35066572
  5. Anderson, M.C., & Huddleston, E. (2011). Towards a cognitive and neurobiological model of motivated forgetting. In Belli, R.F. (Ed.), True and false recovered memories: Toward a reconciliation of the debate (Nebraska symposium on motivation, Vol. 58, pp. 53–120). New York: Springer. 10.1007/978-1-4614-1195-6_3
  6. Anderson, M.C., & Spellman, B.A. (1995). On the status of inhibitory mechanisms in cognition: Memory retrieval as a model case. Psychological Review, 102, 68–100. 10.1037/0033-295x.102.1.68
  7. Ben-Shakhar (2011). Countermeasures. In Verschuere, B., Ben-Shakhar, G., & Meijer, E. (Eds.), Memory detection: Theory and application of the Concealed Information Test (pp. 200–214). Cambridge: Cambridge University Press.
  8. Ben-Shakhar, G., & Elaad, E. (2003). The validity of psychophysiological detection of information with the Guilty Knowledge Test: A meta-analytic review. Journal of Applied Psychology, 88, 131–151. 10.1037/0021-9010.88.1.131
  9. Benoit, R., & Anderson, M.C. (2012). Opposing mechanisms support the voluntary forgetting of unwanted memories. Neuron, 76, 450–460. 10.1016/j.neuron.2012.07.025
  10. Bergström, Z.M., De Fockert, J., & Richardson-Klavehn, A. (2009). Event-related potential evidence that automatic recollection can be voluntarily avoided. Journal of Cognitive Neuroscience, 21, 1280–1301. 10.1162/jocn.2009.21075
  11. Bergström, Z.M., De Fockert, J., & Richardson-Klavehn, A. (2009). ERP and behavioural evidence for direct suppression of unwanted memories. Neuroimage, 21, 1280–1301. 10.1016/j.neuroimage.2009.06.051 [Przyp. tłum.: w oryginale dla tej pozycji podano tom 21 i strony 1280–1301, identyczne jak w poprzedniej pozycji (Journal of Cognitive Neuroscience) – prawdopodobnie dane omyłkowo skopiowane z tamtej pozycji.]
  12. Bergström, Z.M., Velmans, M., De Fockert, J., & Richardson-Klavehn, A. (2007). ERP evidence for successful voluntary avoidance of conscious recollection. Brain Research, 1151, 19–133. 10.1016/j.brainres.2007.03.014 [Przyp. tłum.: w oryginale zakres stron „19–133” – prawdopodobnie błąd w zakresie stron.]
  13. Butler, A.J., & James, K.H. (2010). The neural correlates of attempting to suppress negative versus neutral memories. Cognitive, Affective, & Behavioral Neuroscience, 10, 182–194. 10.3758/CABN.10.2.182
  14. Delorme, A., & Makeig, S. (2004). EEGLAB: An open source toolbox for analysis of single-trial EEG dynamics including independent component analysis. Journal of Neuroscience Methods, 134, 9–21. 10.1016/j.jneumeth.2003.10.009
  15. Depue, B.E., Curran, T., & Banich, M.T. (2007). Prefrontal regions orchestrate suppression of emotional memories via a two-phase process. Science, 317, 215–219. 10.1126/science.1139560
  16. Donchin, E. (1981). Surprise!…Surprise?. Psychophysiology, 18, 493–513. 10.1111/j.1469-8986.1981.tb01815.x
  17. Dunlap, W.P., Cortina, J.M., Vaslow, J.B., & Burke, M.J. (1996). Meta-analysis of experiments with matched groups or repeated measures designs. Psychological Methods, 1, 170–177.
  18. Dzulkifli, M.A., & Wilding, E.L. (2005). Electrophysiological indices of strategic episodic retrieval processing. Neuropsychologia, 43, 1152–1162. 10.1016/j.neuropsychologia.2004.11.019
  19. Efron, B., & Tibshirani, R. (1986). Bootstrap methods for standard errors, confidence intervals, and other measures of statistical accuracy. Statistical Science, 1, 54–75.
  20. Farwell, L.A., & Donchin, E. (1991). The truth will out: Interrogative polygraphy (lie detection) with event-related brain potentials. Psychophysiology, 28, 531–547. 10.1111/j.1469-8986.1991.tb01990.x
  21. Farwell, L.A., & Smith, S.S. (2001). Using brain MERMER testing to detect knowledge despite efforts to conceal. Journal of Forensic Science, 46, 135–143.
  22. Garland, B., & Glimcher, P.W. (2006). Cognitive neuroscience and the law. Current Opinion in Neurobiology, 16, 130–134. 10.1016/j.conb.2006.03.011
  23. Greely, H.T., & Illes, J. (2007). Neuroscience-based lie detection: The urgent need for regulation. American Journal of Law and Medicine, 33, 377–431. 10.1177/009885880703300211
  24. Giridharadas, A. (2008, September). India’s novel use of brain scans in courts is debated. The New York Times. http://www.nytimes.com/
  25. Hanley, J.A., & Hajian-Tilaki, K.O. (1997). Sampling variability of nonparametric estimates of the areas under receiver operating characteristic curves: An update. Academic Radiology, 4, 49–58. 10.1016/s1076-6332(97)80161-4
  26. Hanslmayr, S., Leipold, P., Pastötter, B., & Bäuml, K.-H. (2009). Anticipatory signatures of voluntary memory suppression. Journal of Neuroscience, 29, 2742–2747. 10.1523/JNEUROSCI.4703-08.2009
  27. Herron, J.E., Quayle, A.H., & Rugg, M.D. (2003). Probability effects on event-related potential correlates of recognition memory. Cognitive Brain Research, 16, 66–73. 10.1016/s0926-6410(02)00220-3 [Przyp. tłum.: w tekście głównym oryginału nazwisko podano jako „Quale”.]
  28. Herron, J.E., & Rugg, M.D. (2003). Retrieval orientation and the control of recollection. Journal of Cognitive Neuroscience, 15, 843–854. 10.1162/089892903322370762
  29. Iacono, W.G. (2007). Detection of deception. In Cacioppo, J.T., Tassinary, L.G., & Berntson, G.G. (Eds.), Handbook of psychophysiology (3rd ed., pp. 688–703). Cambridge, UK: Cambridge University Press.
  30. Johnson, R. (1986). A triarchic model of P300 amplitude. Psychophysiology, 23, 367–384. 10.1111/j.1469-8986.1986.tb00649.x
  31. Levy, B.J., & Anderson, M.C. (2012). Purging of memories from conscious awareness tracked in the human brain. Journal of Neuroscience, 32, 16785–16794. 10.1523/JNEUROSCI.2640-12.2012
  32. Lykken, D.T. (1959). The GSR in the detection of guilt. Journal of Applied Psychology, 43, 385–388.
  33. Lykken, D.T. (1998). A tremor in the blood: Uses and abuses of the lie detector. New York: Plenum Trade.
  34. McCall, B. (2004, February). Brain fingerprints under scrutiny. BBC News. http://www.bbc.co.uk
  35. McIntosh, A.R., & Lobaugh, N.J. (2004). Partial least squares analysis of neuroimaging data: Applications and advances. Neuroimage, 23(Suppl. 1), S250–S263. 10.1016/j.neuroimage.2004.07.020
  36. Mecklinger, A., Parra, M., & Waldhauser, G.T. (2009). ERP correlates of intentional forgetting. Brain Research, 1255, 132–147. 10.1016/j.brainres.2008.11.073
  37. Meegan, D.V. (2008). Neuroimaging techniques for memory detection: Scientific, ethical, and legal issues. American Journal of Bioethics, 8, 9–20. 10.1080/15265160701842007
  38. Meixner, J.B., & Rosenfeld, J.P. (2010). Countermeasure mechanisms in P300-based concealed information test. Psychophysiology, 47, 57–65. 10.1111/j.1469-8986.2009.00883.x
  39. Mertens, R., & Allen, J.J.B. (2008). The role of psychophysiology in forensic assessments: Deception detection, ERPs, and virtual reality mock crime scenarios. Psychophysiology, 45, 286–298. 10.1111/j.1469-8986.2007.00615.x
  40. Miller, G. (2010, May). fMRI lie detection hearing ends, decision still to come. ScienceInsider. http://news.sciencemag.org/scienceinsider
  41. Orne, M.T. (1962). On the social psychology of the psychological experiment: With particular reference to demand characteristics and their implications. American Psychologist, 17, 776–783.
  42. Paz-Alonso, P.M., Bunge, S.A., Anderson, M.C., & Ghetti, S. (2013). Strength of coupling within a mnemonic control network differentiates those who can and cannot suppress memory retrieval. Journal of Neuroscience, 33, 5017–5026. 10.1523/JNEUROSCI.3459-12.2013 [Przyp. tłum.: w tekście głównym oryginału kolejność współautorów podano jako „Paz-Alonso, Ghetti, Anderson, & Bunge”.]
  43. Polich, J. (2007). Updating P300: An integrative theory of P3a and P3b. Clinical Neurophysiology, 118, 2128–2148. 10.1016/j.clinph.2007.04.019
  44. Rissman, J., Greely, H.T., & Wagner, A.D. (2010). Detecting individual memories through the neural decoding of memory states and past experience. Proceedings of the National Academies of Sciences of United States of America, 107, 9849–9854. 10.1073/pnas.1001028107
  45. Rosenfeld, J.P. (2006). ‘Brain fingerprinting’: A critical analysis. The Scientific Review of Mental Health Practice, 4, 20–37.
  46. Rosenfeld, J.P., Angell, A., Johnson, M., & Qian, J.-H. (1991). An ERP-based, control-question lie detector analog: Algorithms for discriminating effects within individuals’ average waveforms. Psychophysiology, 28, 319–335. 10.1111/j.1469-8986.1991.tb02202.x
  47. Rosenfeld, J.P., & Labkovsky, E. (2010). New P300-based protocol to detect concealed information: Resistance to mental countermeasures against only half the irrelevant stimuli and a possible ERP indicator of countermeasures. Psychophysiology, 47, 1002–1010. 10.1111/j.1469-8986.2010.01024.x
  48. Rosenfeld, J.P., Labkovsky, E., Winograd, M., Lui, M.A., Vandenboom, C., & Chedid, E. (2008). The Complex Trial Protocol (CTP): A new, countermeasure-resistant, accurate P300-based method for detection of concealed information. Psychophysiology, 45, 906–919. 10.1111/j.1469-8986.2008.00708.x
  49. Rosenfeld, J.P., Soskins, M., Bosh, G., & Ryan, A. (2004). Simple, effective countermeasures to P300-based tests of detection of concealed information. Psychophysiology, 41, 205–219. 10.1111/j.1469-8986.2004.00158.x
  50. Rugg, M.D., & Curran, T. (2007). Event-related potentials and recognition memory. Trends in Cognitive Science, 11, 251–257. 10.1016/j.tics.2007.04.004
  51. Sip, K.E., Roepstorff, A., McGregor, W., & Frith, C. (2008). Detecting deception: The scope and limits. Trends in Cognitive Sciences, 12, 48–53. 10.1016/j.tics.2007.11.008
  52. Soskins, M., Rosenfeld, J.P., & Niendam, T. (2001). The case for peak-to-peak measurement of P300 recorded at 0.3 Hz high pass filter settings in detection of deception. International Journal of Psychophysiology, 40, 173–180. 10.1016/s0167-8760(00)00154-9
  53. Smith, M.E., & Guster, K. (1993). Decomposition of recognition memory event-related potentials yields target, repetition, and retrieval effects. Electroencephalography and Clinical Neurophysiology, 86, 335–343. 10.1016/0013-4694(93)90046-x
  54. Sutton, S., Braren, M., Zubin, J., & John, E.R. (1965). Evoked-potential correlates of stimulus uncertainty. Science, 150, 1187–1188. 10.1126/science.150.3700.1187
  55. Van Hooff, J.C., Brunia, C.H., & Allen, J.J. (1996). Event-related potentials as indirect measures of recognition memory. International Journal of Psychophysiology, 21, 15–31. 10.1016/0167-8760(95)00043-7
  56. Vilberg, K.L., Moosavi, R.F., & Rugg, M.D. (2006). The relationship between electrophysiological correlates of recollection and amount of information retrieved. Brain Research, 1122, 161–170. 10.1016/j.brainres.2006.09.023
  57. Wolpe, P.R., Foster, K.R., & Langleben, D.D. (2005). Emerging neurotechnologies for lie-detection: Promises and perils. American Journal of Bioethics, 5, 39–49. 10.1080/15265160590923367